De Vlaming is heel tevreden over de zorg die hij krijgt in de Vlaamse ziekenhuizen. Maar hij is niet te spreken over de informatie over de kostprijs van zijn behandeling. Dat zijn de twee belangrijkste conclusies uit de grote ziekenhuisenquête die het Antwerpse reclamebureau Brandhome heeft uitgevoerd bij 1.500 Vlamingen.

Uit het onderzoek blijkt dat de meeste ziekenhuizen tekortschieten op het vlak van communicatie met de patiënt. "Vooral de communicatie over de kostprijs is een heikel punt", zegt Erik Saelens van Brandhome. "Zo is slechts 1 op de 5 tevreden over de informatie die hij kreeg over het deel dat niet wordt terugbetaald, en maar 1 op de 4 is tevreden over de communicatie over de kostprijs van een consultatie of een behandeling. Patiënten zijn vaak onaangenaam verrast als ze hun ziekenhuisrekening krijgen."

Louis Ide, arts en gezondheidsspecialist van de N-VA, noemt de supplementen die sommige ziekenhuisartsen durven aan te rekenen, een schande. "In Brusselse ziekenhuizen gebeurt het soms dat patiënten die op een tweepersoonskamer verblijven, een supplement van 400 procent krijgen aangerekend. Zonder dat ze daarvan op de hoogte zijn!"

Dat dit soort zaken ook in Vlaanderen gebeurt, blijkt uit een reactie van een van de ondervraagden in het onderzoek. "Mijn ziekenhuisrekening is nog minder duidelijk dan mijn elektriciteitsrekening. En ze sturen me van het kastje naar de muur."

Louis Ide wijst er ook op dat het deel van de factuur dat de patiënt zelf moet betalen, steeds groter wordt. "In 2000 moest de patiënt 24 procent zelf betalen. Nu is dat al 28 procent. Een van de redenen hiervoor is dat de behandelingen steeds beter, maar ook duurder worden."

De meerderheid van de Vlamingen is de jongste drie jaar minstens één keer in een ziekenhuis geweest, hetzij als bezoeker, hetzij als patiënt.

"Wat opvalt, is dat iedereen ongelooflijk tevreden is over de zorg die hij of zij krijgt in de Vlaamse ziekenhuizen", zegt Erik Saelens. "Een flinke meerderheid van de ondervraagden, 62 procent, is zeer te spreken over de vriendelijkheid en de bekwaamheid van de behandelende artsen en het verplegend personeel. Met andere woorden: onze ziekenhuizen zijn 3-sterrenrestaurants op het vlak van zorg."

Dat blijkt ook uit enkele uitspraken van de ondervraagde respondenten. "Ik heb in Spanje eens een gebroken arm gehad", zegt een van hen. "En hij staat nog altijd scheef. We beseffen niet half hoe goed we het hier in Vlaanderen hebben."

Een andere zegt: "Als ik ooit in het buitenland een ongeval heb, dan hoop ik dat ze me snel naar huis brengen. Dat ze me maar in een van onze eigen ziekenhuizen weer aan elkaar naaien."

Wel vindt de Vlaming dat er nog heel wat mogelijkheden zijn om van het ziekenhuis een aangenamere plaats te maken, zoals meer toegang tot draadloos internet, comfortabelere stoelen in de kamers en betere parkeerfaciliteiten.

Top 10 Vlaamse Ziekenhuizen
1.AZ Sint-Lucas, Brugge
2.O.-L.-Vrouwziekenhuis, Aalst
3.CAZ Midden-Limburg, Heusden-Zolder
4.UZ Antwerpen, Edegem
5.AZ Jan Palfijn, Gent
6.UZ Gent
7.AZ Sint-Lucas, Gent
8.AZ Sint-Jozef, Turnhout
9.UZ Leuven Gasthuisberg
10.Sint-Vincentiusziekenhuis, Deinze

Top 5 provincie Antwerpen
1.UZ Edegem
2.AZ Sint-Jozef Turnhout
3.Heilig-Hartziekenhuis Lier
4.AZ Sint-Augustinus Wilrijk
5.Imeldaziekenhuis - Sint-Elisabeth-kliniek Bonheiden

Bij de berekening van deze top 10 en top 5 werd aan de respondenten gevraagd om een algemene score te geven van het ziekenhuis. Zij hielden hierbij onder meer rekening met de kostprijs van behandelingen, de communicatie over die kostprijs en de vriendelijkheid van het personeel.

Politiek
Volgens Mieke Vogels, die voor Groen! de gezondheidsthema's opvolgt, laat de communicatie van de Vlaamse ziekenhuizen inderdaad vaak te wensen over. "Dat verhaal van supplementen is schimmig en schandalig. In sommige ziekenhuizen kan de arts voor een patiënt in een eenpersoonskamer tot 300% meer vragen, terwijl een andere arts 'maar' 150% supplement aanrekent. Wij pleiten voor een meer doorzichtige financiering van de ziekenhuizen en roepen mutualiteiten op om hun leden beter te begeleiden, bijvoorbeeld via een telefonische hulp- en infolijn."

Louis Ide, senator voor N-VA, is niet verrast door de onderzoeksresultaten. "Ik ben zelf actief als arts, en ik ondervind dat de nood aan communicatie toeneemt." Ide wijst er wel op dat het voor ziekenhuizen niet eenvoudig is om op voorhand 'vaste prijzen' te geven. "Een behandeling in een ziekenhuis kan je vergelijken met het verbouwen van een huis. Je kan een zo goed mogelijke inschatting maken van de kostprijs van je verbouwing, maar als onverwacht een muur instort, zal dit een extra kost betekenen." Toch vindt ook de senator dat zowel het verplegend personeel als de artsen moeten werken aan een open communicatie met de patiënt.

Test Aankoop
"Ziekenhuizen moeten hun patiënten goed inlichten over de verschillende tarieven en supplementen", zegt woordvoerder Ivo Mechels van Test-Aankoop. "Maar uit onderzoek blijkt dat één op de vijf ziekenhuizen die verplichting niet nakomt. De prijsverschillen tussen de ziekenhuizen zijn ook nog steeds enorm." Test-Aankoop raadt patiënten aan om hun factuur niet onmiddellijk te betalen wanneer ze uit het ziekenhuis worden ontslagen. "Wettelijk gezien is er geen enkele verplichting om je factuur te betalen op de laatste dag van je verblijf. Wij raden de mensen aan om hun factuur te laten opsturen. Zo hebben ze meer tijd om die te bestuderen."

Ziekenhuizen
Ann Segers, woordvoerster van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA), bevestigt dat informatie over de kosten een heikel punt is. "Het UZA laat sinds 2005 tweemaal per jaar patiëntentevredenheidsstudies uitvoeren. We stellen inderdaad vast dat de tevredenheid met de informatie over de kosten het laagst scoort. Al scoren we met 68,5% tevreden patiënten wel een stuk beter dan in het onderzoek." Ook Felix Vanbel, algemeen directeur van het AZ Turnhout, is niet verwonderd. "Wij leveren inspanningen. Voor bepaalde ingrepen worden op verzoek van de patiënt ramingen gemaakt van de kostprijs. Maar de precieze kosten voorspellen is moeilijk."

Opvallend
Opvallend: in een foldertje van verzekeringsmaatschappij Securex over de hospitalisatieverzekering 'Hospitalia' zien wij, in koeien van letters, het volgende staan: 'Zeg nooit dat u bent aangesloten bij Hospitalia.'

En de waarschuwing gaat verder: 'De ervaring heeft ons geleerd dat de honorariumsupplementen vaak de hoogte ingaan wanneer de patiënt aan het ziekenhuis laat weten dat hij een hospitalisatieverzekering heeft.'

"Wij raden dit onze klanten inderdaad aan", zegt Bert Corremans van de juridische dienst van de Landbond van Onafhankelijke Ziekenfondsen, waaronder Securex valt.

"Sommige ziekenhuizen passen gewoon hun tarieven aan als ze weten dat de patiënten een hospitalisatieverzekering hebben."

Extra middelen
"Ik kan deze houding van de ziekenhuizen enigszins begrijpen", zegt Louis Ide, gezondheidspecialist van N-VA. "Zij kampen met een constante onderfinanciering, en willen via deze weg wat extra middelen binnenhalen. Voor de patiënt is dit geen goede zaak, want deze praktijk zal er op lange termijn voor zorgen dat de premies van de hospitalisatieverzekering de hoogte ingaan."

Felix Vanbel, directeur van het AZ Turnhout, ontkent dat dit soort praktijken in zijn ziekenhuis plaatsvindt.

"Bij ons liggen de ereloonsupplementen van de artsen vast. Of patiënten nu een hospitalisatieverzekering hebben of niet, dat doet er niet toe."

Vandeurzen: "Meer openheid in facturen"
Dat er wrevel is over ziekenhuisfacturen, geeft het kabinet van minister Vandeurzen grif toe. "Maar dat is een federale beleidsmaterie en dus willen wij daar, met het oog op alle gevoeligheden tijdens de regeringsonderhandelingen, nu geen kritisch oordeel over vellen", zegt Dirk De Wolf, adjunct-kabinetschef. "De federale overheid heeft overigens wél al maatregelen genomen om de leesbaarheid en de duidelijkheid van de facturen te vergroten."

Prioriteit
"De betaalbaarheid van de ziekenhuiszorg is opgenomen als een prioriteit in het regeerprogramma van de Vlaamse regering", aldus nog De Wolf. "Zo willen we op langere termijn tot een Vlaamse hospitalisatieverzekering komen, zodat iedereen toegang heeft tot het ziekenhuis."

"Daarnaast werken we met de ziekenhuiskoepels aan een grotere transparantie in de kwaliteit van de zorg. In een werkgroep worden de indicatoren vastgelegd, waarmee het mogelijk moet worden de kwaliteit van de zorg in een ziekenhuis te meten. Ook op het vlak van de facturatie moeten we tot meer transparantie komen, wat de vergelijking tussen de verschillende ziekenhuizen zal vergemakkelijken."

Bron: Gazet van Antwerpen 06-09-2010

Giften
Sinds zijn verkenningsmissie in opdracht van minister-president Kris Peeters is spoedarts Beaucourt meer dan ooit overtuigd van het nut van zuiver water voor de door watersnood getroffen regio in Pakistan.
"Het heeft weinig zin om kinderen te behandelen tegen diarree als ze twee dagen later, door het drinken van besmet water, opnieuw ziek zijn. Daarom wil ik met giften van bedrijven en particulieren duizend waterzuiveringspompen naar Pakistan brengen."
Naast dit project begeleidt de Antwerpse noodarts Vlaamse langetermijnprojecten in de getroffen regio. "We denken aan het heropbouwen van scholen en ziekenhuizen", aldus Beaucourt.

Giften voor het project van Dr. Luc Beaucourt zijn welkom op 001-0893155-55 met vermelding 21son13 (Pakistan). Het UZA zorgt voor een fiscaal attest voor giften vanaf 30 euro.
 
© Gazet van Antwerpen, 2 september 2010

De Antwerpse Geneeskundige Dagen worden elk jaar opgezet rond een ander thema, onder voorzitterschap van een Antwerpse specialist in het vakgebied. Waarom viel de keuze dit jaar op obesitas?
De Geneeskundige Dagen hebben traditioneel een brede impact en worden opgezet vanuit een horizontaal perspectief. Gezondheidswerkers uit alle disciplines zijn welkom. Er zijn niet zoveel aandoeningen die zo'n breed publiek kunnen boeien. Obesitas is dan nog eens een klasse apart: geen enkele andere discipline belangt zoveel specialismen en subgroepen aan. Vandaar ook dat het programma dit jaar uitzonderlijk veel eenheid uitstraalt. Ook de deelsymposia van de kinesisten, anesthesisten, chirurgen en gastro-enterologen gaan over het hot topic dat obesitas toch wel is. Tot slot wilden we deze jubileumeditie ook koppelen aan de verjaardag van 30 jaar obesitasonderzoek aan de Universiteit Antwerpen. Sinds 1980 hebben we hiermee toch internationale vermaardheid bereikt, iets wat we in september ook nog eens in de verf willen zetten.
 
De Geneeskundige Dagen lopen van 16 tot 18 september en worden op donderdagavond feestelijk ingezet.
We starten inderdaad met een academische zitting waarin we de problematiek van obesitas in een medisch, economisch en politiek perspectief willen bekijken. Prof. Lieven Annemans (UGent) komt spreken over het prijskaartje en minister Jo Vandeurzen over de plaats van overgewicht in het Vlaamse gezondheidsbeleid: wat doet de overheid en wat doet ze niet genoeg? Verder heeft ook Prof. Philip James uit Londen bevestigd. Hij is voorzitter van de International Obesity Task Force en van de International Association for the Study of Obesity en zal het onder meer hebben over zijn onderhandelingen met de Europese autoriteiten.
 
Ook de rest van het programma lijkt veelbelovend.
We hebben sessies over nieuwigheden bij het ontstaan van obesitas, over de biochemische interactie tussen lever en vetcellen bij leververvetting, over medicatieklassen die obesitas kunnen induceren zoals psychotropica en hiv-remmers, over het obese kind en meer specifiek over psychologische aspecten en functioneren, over zelfbeeld en de risico's die daaraan verbonden zijn, over nierlijden in de greep van obesitas en over de link met diabetes. Verder staat er een discussie op het programma over bariatrische chirurgie bij diabetes en obesitas, iets waar wel wat controverse over bestaat terwijl er toch aanwijzingen zijn dat chirurgie de ziekte kan verbeteren of zelfs genezen. Specifiek voor de huisarts voorzien we ook een aantal praktische workshops. Hoe krijg je de patiënt efficiënt aan het bewegen? Hoe stel je een dieetplan op? Waaruit bestaat een assessment bij obesitas precies?
 
Met welke boodschap stuurt u de congresganger graag naar huis?
Er zijn er een aantal: het belang van preventie, de benefits van goede chirurgie, het kunnen behouden van gewichtsverlies, en de complexiteit van de aandoening. Obesitas ontstaat niet alleen door onaangepaste voeding. Ook hormonen, toxische stoffen, de aanwezigheid van bacteriën in de darm, endocriene disrupters en slaapstoornissen kunnen bijvoorbeeld bijdragen aan het ontstaan van de ziekte. Heel belangrijk is ook dat vandaag elke gezondheidswerker binnen het eigen vakdomein geconfronteerd wordt met obesitas. Niemand ontsnapt nog aan de problematiek van deze blijvende epidemie.
 
In juli nam u ook deel aan de gerenommeerde International Conference on Obesity in Stockholm.
Inderdaad, de nieuwigheden van Stockholm wil ik ook op de Antwerpse Dagen meegeven aan de deelnemers. Tot nu toe was er bijvoorbeeld een spanningsveld tussen een groep die 5 tot 10% gewichtsreductie wilde nastreven met een conservatieve benadering, dus met medicijnen en een aanpassing van de levensstijl, en een groep die via chirurgie 25 tot 30% reductie wilde bereiken. In beide gevallen is een daling van de risico's het einddoel. In Stockholm werd er een lans voor gebroken om nieuwe benaderingen te zoeken waarmee ongeveer 15% gewichtsreductie kan bereikt worden, en dat binnen de conservatieve benadering. Voor mensen met het slaapapneusyndroom en andere obesitasgerelateerde problemen weten we immers inmiddels dat 5 à 10% gewichtsverlies net niet genoeg effect heeft om de belangrijkste risicofactoren te doen dalen.
 
In Zweden was er ook heel wat aandacht voor ectopisch vet.
Ectopisch vet bevindt zich op een plaats waar het niet thuishoort. Buikvet, waar in de media heel wat aandacht voor was omdat je het gemakkelijk zelf kan meten met behulp van een lintmeter, is daar de meest duidelijke uiting van. Het onderzoek over het diepe buikvet wordt nu uitgebreid naar vet in de lever, in de spieren, in het hart en in de bèta-cellen van de pancreas. Tot welke verwikkelingen leidt dat ectopisch vet? Wie is de patiënt nu precies? Kunnen we een algoritme of formule opstellen om de patiënten op een eenvoudige manier op te sporen? Dat zijn de belangrijkste vragen waar de research in dit kader nog een antwoord op wil vinden, zodat we de behandeling nog beter kunnen afstemmen op de specifieke patiënt.
 
Geneeskundige Dagen Antwerpen, van 16 tot 18 september 2010, Campus Drie Eiken, Universiteit Antwerpen.
 
Het volledige programma is beschikbaar op www.kgka.be
 
Bron: De Artsenkrant, 27-08-2010

Uit hun studie, die gepubliceerd werd in het gerenommeerde Amerikaanse vakblad Proceedings of the National Academy of Sciences, blijkt dat de helft van de leukemiepatiënten goed reageert op het vaccin. “Het ging om patiënten met een hoog risico op herval. Bij hen werd een terugkeer van de ziekte uitgesteld of zelfs voorkomen. De gemiddelde overlevingsduur ging erop vooruit tot 52 maanden, bij degenen die goed reageerden. Er komt nu een vervolgstudie bij meer patiënten om deze resultaten te bevestigen.” Acute myeloïde leukemie (AML) bij volwassenen is een erg agressieve bloedkanker, die vooral oudere mensen boven de 60 treft. Hoewel de ziekte bij de meeste patiënten onder controle wordt gebracht door
chemotherapie, hervalt een groot deel van hen relatief snel. Slechts 26 % overleeft de eerste vijf jaar na de diagnose.

Andere kankers

Deze immunotherapie is een nieuwe manier om kanker aan te pakken, als een aanvulling op de bestaande behandelingen. Het zal de chemoof radiotherapie dan ook niet gaan vervangen. Wel zijn er aanwijzingen dat het vaccin kan werken voor andere types van kanker. Zo worden pilootstudies opgericht voor de behandeling van borst- en longvlieskanker.

Jullie ontwikkelden een vaccin op maat van de leukemiepatiënt. Hoe werkt dat precies?
Viggo Van Tendeloo en Zwi Berneman: Het gaat voor alle duidelijkheid om een therapeutisch of een behandelend vaccin en geen preventief vaccin zoals dat tegen griep. Dat laatste is natuurlijk meer bekend bij het brede publiek.
Voor ons vaccin gebruiken we afweercellen van de leukemiepatiënt zelf. Dat gebeurt via een bloedafname. In die bloedstalen speuren we naar heel specifieke cellen, die de andere instructies kunnen geven. Dit zijn de zogeheten dirigentcellen
of de orkestmeesters (dendritische cellen) van ons immuunsysteem. Tijdens vooronderzoeken hebben we kunnen achterhalen hoe we deze dirigenten kunnen manipuleren zodat ze de andere cellen (de killercellen) van ons afweersysteem
instructies kunnen geven om kankercellen op te ruimen. Dat mechanisme kan in gang gezet worden door er een bepaald eiwit (een bestanddeel van kankercellen) aan toe te voegen. 

Jullie programmeren eigenlijk de dirigenten van het afweersysteem om de kankercellen in het lichaam aan te vallen?
Klopt. In een steriel labo laden we de dirigentcellen van de patiënt op met moleculen die de genetische aanmaakcode voor dat eiwit bevatten. Nadien worden die geprogrammeerde cellen enkele weken ingevroren.
Dat is een voorzorgsmaatregel. Die tijd is nodig om te onderzoeken of er onderweg toch nergens bacteriën of infecties zijn ingeslopen. Geven alle testen groen licht, dan krijgt de patiënt het vaccin ingespoten via de
huid. Dat geeft hooguit een lokale reactie en verder geen belangrijke nevenwerkingen. Doordat er eigen cellen worden gebruikt, is er ook geen probleem met afstotingsverschijnselen.

Welk effect had dit bij jullie patiëntengroep?
Wij hebben ons onderzoek uitgevoerd bij zeventien patiënten met acute myeloïde leukemie, die een chemokuur achter de rug hadden. Sommigen waren voorlopig ziektevrij, anderen hadden nog resterende kankercellen. De kans dat deze
patiënten hervallen, is sowieso erg groot. Bij zo’n 70% keert de bloedkanker terug. De helft van de patiënten reageerde positief op het vaccin. Bij deze patiënten zagen we dat overgebleven kankercellen werden opgeruimd.
De gemiddelde overleving van patiënten die goed reageerden, ging erop vooruit. Tot 52 maanden in plaats van 6 maanden, bij diegenen die niet voldoende reageerden. Dat is een heel goed resultaat omdat het om hoog-risico-patiënten ging bij
wie het hervallen voorspelbaar was. Er zaten ook heel wat zestigplussers in de testgroep, bij wie acute leukemie al agressiever is.

Maar het vaccin is nog voor verbetering vatbaar?
Het succes van dit onderzoek geeft ons nu de kans om dit effect uit te testen op een veel grotere patiëntenpopulatie. Ook aan de samenstelling werken we nog dagelijks om het verder te verfijnen en doeltreffender te maken. We hopen dat
het ooit zover komt dat we patiënten met enkele shots levenslange immuniteit kunnen bieden zoals met preventieve vaccins.

Ook heel ongewoon is dat jullie de vaccins helemaal zelf aanmaken in de gespecialiseerde labo’s op het UZA in plaats van ze te laten produceren door een farmabedrijf?
Voor de grote farmabedrijven is onze aanpak niet meteen interessant. Wij ontwikkelen heel gepersonaliseerde vaccins, wat intensieve laboarbeid vraagt. Grote bedrijven verkiezen liever massaproductie van eenzelfde
medicijn voor alle patiënten met een bepaalde ziekte.

Kan zo’n vaccin chemo- of radiotherapie vervangen?
Zeker niet. Deze immunotherapie is een nieuwe manier om kanker aan te pakken, als een aanvulling op de bestaande behandelingen. Het lijkt momenteel vooral te werken bij mensen met weinig tumorcellen. Om echt
grote tumoren aan te pakken, is het nog niet krachtig genoeg. Het grote verschil met chemo is dat een gepersonaliseerd vaccin heel gericht werkt.  Het valt alleen de kankercellen aan, terwijl chemo tekeergaat tegen alle delende lichaamscellen.

Is er kans dat zo'n vaccin kan werken voor andere types van kanker?

We hebben aanwijzingen in die richting en zijn daarom ook gestart met pilootonderzoeken. Zo lopen er nu experimenten met bepaalde vormen van borstkanker, en ook met andere types van bloed- en beenmergkanker zoals de ziekte van Kahler.

Bron: Gazet van Antwerpen, maandag 2 augustus

Britse onderzoekers voorspellen dat het aantal Europese kinderen onder 5 jaar met diabetes type 1 tegen 2020 zal verdubbelen tot zo'n 160.000. Ook in ons land stellen specialisten al een tijdje een toename, maar vooral een verjonging van de ziekte vast. Professor Chantal Mathieu (UZ Leuven): "Het valt ons vooral op dat diabetes steeds vroeger toeslaat. Zelfs al bij peuters van 2 jaar. Dat maakt dat ook de behandelingen moeten worden aangepast. Want bij een tweejarige continu het bloed controleren en regelmatig insuline inspuiten is helemaal niet evident. Bij hen worden daarom steeds sneller insulinepompen gebruikt.

Wat zijn de oorzaken?

"Exact weten we het niet, maar verschillende pistes worden onderzocht. Diabetes heeft te maken met erfelijke factoren. Door de betere behandelingen leven diabetici langer en krijgen meer patiënten ook zelf een nageslacht. Maar deze toename gaat te snel om alleen met genetica te verklaren. Andere experts wijten de stijging aan virussen zoals de maag-darm-virussen. Heel vaak zien we dat patiëntjes waarbij we diabetes vaststellen, kort voordien een diarree-infectie hadden opgelopen. Mogelijk lokt zo'n virus die reactie van het lichaam uit. Ook onze hygiënische levensstijl kan een rol spelen. Die zorgt ervoor dat ons immuunsysteem ontregeld raakt, waardoor er ook meer gevallen van allergie, reuma en andere auto-immuunziekten voorkomen. Ten slotte kan ook het dieet een rol spelen. Uit studies bij muizen blijkt dat een tekort aan vitamine D tijdens de zwangerschap het risico op diabetes verhoogt. Vitamine D, wat we onder meer krijgen door blootstelling aan zonlicht, is cruciaal voor de vorming van het immuunsysteem van een foetus. Heeft de moeder daaraan een tekort tijdens die cruciale periode in de zwangerschap, dan zou dit later kunnen zorgen voor een minder goed functionerend afweersysteem. Nog opvallend zijn de seizoenspieken. Het aantal nieuwe diagnoses van type 1 piekt telkens in de herfst, wanneer er veel maagdarminfecties zijn, en in de lente, na een donkere winter met weinig vitamine D." Naar schatting 7 à 8 % van de Belgen leeft vandaag al met de diagnose van diabetes en nog eens 6 % heeft prediabetes, het voorstadium van de aandoening. Volgens de ramingen van de Internationale Diabetes Federatie loopt dit tegen 2030 zelfs op tot 10 % van de landgenoten.

Wat ligt aan de basis van die trend ?

Professor Luc Van Gaal, diensthoofd obesitas- en diabetescentrum UZA: We moeten eerst duidelijk het onderscheid maken tussen diabetes type 1 en type 2. Het eerste is een stofwisselingsziekte die meestal vanaf jonge leeftijd optreedt. De tweede variant, die goed is voor 90% van alle diabetesdiagnoses, werd vroeger ouderdomsdiabetes genoemd. Omdat het toen vooral een seniorenziekte was. Vandaag treft die chronische aandoening stilaan mensen van alle leeftijden. Naar de oorzaak moeten we niet ver zoeken. Het is onze ongezonde levensstijl met foute voeding en gebrek aan beweging die maakt dat de kilo's eraan vliegen. Zo'n gewichtstoename kan ertoe leiden dat ons lichaam insulineresistent wordt. Dat betekent dat het lichaam faalt om de insuline goed te gebruiken. Insuline is een hormoon dat instaat voor de energievoorziening van onze spieren en cellen. Die zorgt ervoor dat de glucose (of suiker) uit het bloed als energiebron kan worden gebruikt door de spieren. Kan het lichaam die omzetting niet meer maken, dan stijgt het glucose (of bloedsuikergehalte) in het bloed en ontstaat diabetes. Eens de ziekte ontwikkeld is, blijft ze meestal levenslang bij je en loop je het risico op tal van complicaties.

Voorkomen is dus de boodschap. Doen we daar genoeg moeite voor ?

Alle inspanningen ten spijt faalt ook bij ons preventie, zeker bij jonge adolescenten. Door hun hormoonwisselingen rond en na de puberteit is dat een heel gevoelige groep voor foute eetgewoonten en gewichtstoename. Enkele jaren geleden heeft de overheid geprobeerd om in te grijpen door scholen aan te sporen frisdranken uit de automaten te weren. Knap initiatief maar wat gebeurde er? De softdrinks werden op sommige plaatsen vervangen door fruitsappen of gezoete melkdrankjes. Dat gaf jongeren het valse idee dat ze toch iets gezonds dronken terwijl die meestal even calorierijk waren. Heel wat eetwaren zijn vandaag zoet gemaakt, waardoor we te veel suikers binnenkrijgen zonder dat we het beseffen. Dat is een probleem dat maatschappelijk moet worden aangepakt. Niks zo lastig als rebelse pubers bewegen tot gezonder eten. Hoe kan dat lukken ? Thuis blijkt het voor werkende ouders in de dagelijkse praktijk niet altijd even gemakkelijk om steeds voor een gezond menu te zorgen. Ook de scholen zouden hier een rol bij kunnen spelen. Door de jongeren in groep te begeleiden richting een evenwichtiger eetpatroon. In de VS hebben ze daar al enkele proefprojecten rond opgezet in scholen waar meer dan de helft van de jongeren overgewicht had. In dat proefproject, dat werd voorgesteld op het Amerikaanse Diabetes congres, bleek die aanpak vruchten af te werpen. In de VS weegt al een op de drie kinderen te veel. Bij ons loopt het nog niet zo'n vaart, maar de voorbije jaren werden ook wij voor het eerst geconfronteerd met kinderen die al diabetes type 2 hadden. Puur door levensstijl. De huidige gewichtscurves van onze jeugd zitten op hetzelfde niveau als die van de Amerikaanse kinderen twintig jaar geleden.

Wat kan je zelf doen om je risico te beperken ?

Beweeg meer, hou je gewicht onder controle, liefst een BMI onder 28. Ook koffie speelt een rol. Matig je kopje troost tot maximum 2 à 3 per dag en vermijd zo veel mogelijk fructose. Dat is een type suiker die je onder meer aantreft in bepaalde softdrinks. Uit recent onderzoek blijkt dat die door ons lichaam veel slechter wordt verbrand dan andere suikers zoals glucose. Fructose leidt tot snellere gewichtstoename, maar ook tot meer buikvet. Dat laatste verhoogt het risico op diabetes, maar ook op hart- en vaataandoeningen.

In de VS is het aantal vrouwen met zwangerschapsdiabetes verdubbeld in tien jaar tijd. Ook in ons land neemt dat fenomeen toe. Welke gevolgen kan dat hebben?

De vrouwen zelf hebben een verhoogde kans om 20 jaar later definitief diabeet te worden. Ook zwangerschapsdiabetes is vaak een gevolg van overgewicht, wat bij jonge vrouwen best wordt aangepakt voor ze hun kinderwens in vervulling laten gaan. Baby's van moeders met zwangerschapsdiabetes hebben dikwijls een hoger geboortegewicht, tussen 4 en 4,5 kilo. Dat verhoogt hun risico op diabetes op latere leeftijd. De Vlaamse diabetesvereniging screent nu met steun van de Vlaamse overheid systematisch zwangere vrouwen op dit type diabetes om die evolutie beter in kaart te brengen. Diabetesonderzoek is een van dé medische domeinen die in een stroomversnelling zitten.

Er is het veelbelovende onderzoek naar de kunstmatige pancreas en het gebruik van lichaamseigen hormonen om insuline-aanmaak te stimuleren. Zijn alle diabetici binnenkort onder controle?

Zover zijn we nog lang niet, maar de nieuwe behandelingen kunnen wel voor een betere levenskwaliteit zorgen en laten toe om steeds meer patiënten bij wie de klassieke middelen niet aanslaan, te helpen. Een van de belangrijkste nieuwkomers is een hormonentherapie, met zogeheten de incretines. Die worden bij de patiënt onderhuids ingespoten zoals insuline. Deze lichaamseigen hormonen geven het lichaam een boost om zelf meer insuline aan te maken. Bovendien hebben ze als extra voordeel dat je er ook van afvalt, terwijl bij de meeste geneesmiddelen het omgekeerde gebeurt. Een nadeel is dat ook dit dagelijks moet worden geïnjecteerd. Dat ligt voor veel mensen die ook al insuline moeten prikken, lastig. Dat kan veranderen als het middel wordt omgevormd tot een wekelijks of maandelijks spuitje. Meer en meer groeit ook het besef dat we diabetici niet alleen moeten helpen om hun bloedglucose op peil te houden, maar ook om complicaties tegen te gaan. Vooral hart- en vaatziekten, de voornaamste doodsoorzaak bij diabetici, staat bovenaan de lijst van risico's. Bij de zoektocht naar nieuwe geneesmiddelen houden we ook daar rekening mee.

Een andere weg richting mogelijke genezing loopt via de obesitaschirurgie. Aanvankelijk was er ongeloof, maar de jongste jaren blijkt dat sommigen meteen na zo'n ingreep een normale bloedsuiker krijgen?

Dat is een heel interessante piste. Uit onderzoeken blijkt inderdaad dat niet alleen het gewichtsverlies enkele weken na zo'n maagbypass voor een betere controle van de bloedglucose zorgt. Bij heel wat patiënten is het effect er al meteen na de ingreep, wat erop wijst dat er ook een ander mechanisme meespeelt. Zowat driekwart van de patiënten die in een vroeg stadium geopereerd wordt, maakt goede kans op genezing van diabetes.Vandaag is in ons land een maagbypassoperatie (waarbij de maag wordt verkleind en minder voedsel wordt opgenomen) toegelaten bij patiënten met een BMI hoger dan 40 of een BMI tussen 35 en 40 die een bijkomende aandoening hebben zoals hypertensie of hartproblemen. Er zijn nu studies gepland om na te gaan of een gelijksoortige ingreep bij diabetici met een BMI tussen 30 en 35 hier ook al mee gebaat zijn. Dat zou mogelijk toelaten om nog meer diabetici te genezen. Overgewicht is een van de belangrijkste oorzaken van de huidige diabetesepidemie. Kilo's lijken er bij de meesten ongemerkt aan te vliegen. "Dat komt omdat we niet meer weten wanneer we genoeg hebben", zeggen gedragswetenschappers.

Wanneer heb je echt genoeg gegeten?

Het lijkt een vraag waar zelfs een kind het antwoord op weet. "Toch beseffen de meesten onder ons totaal niet wanneer ze moeten ophouden. Omdat ons eetgedrag onbewust op allerlei manieren wordt beïnvloed", zegt Brian Wansink van de Cornell universiteit van New York op het jongste Amerikaanse Diabetes Congres.

Het Laatste Avondmaal

Hij ziet twee belangrijke trends die ervoor zorgden dat we almaar grotere hoeveelheden voedsel naar binnen werken. "Thuis koken is de jongste jaren enorm in trek. Daarbij kijken we niet op een stuk vlees meer of minder. In naam van de gezelligheid koken we letterlijk steeds meer voor minder mensen. Ook de omvang van onze borden, glazen en kommen is in de loop van de eeuwen geëxplodeerd. Hoe groter je bord, hoe meer je opschept en ook effectief opeet." Wansink illustreert die stelling met de afbeeldingen van Het Laatste Avondmaal. "Tussen de jaren 1000 en 2000 heeft dat tafereel heel wat schilders geïnspireerd. Wij hebben er  52 onderzocht en hebben met een computerprogramma berekend hoe de grootte van borden en bekers op die schilderijen evolueerden. In de loop van de eeuwen wint eetcultuur duidelijk aan belang. Het servies werd maar liefst 66 % groter, en ook de afgebeelde stukken brood verdubbelden bijna." Een gelijksoortig fenomeen voltrok zich in de culinaire literatuur. "Een maaltijd die in onze moeders kookboeken nog voor 4 personen bestemd was, volstaat vandaag voor 2", zegt Wansink, die 3 bekende eetmythes doorprikt.

Mythe 1 : Intelligente mensen laten hun hoeveelheid eten niet afhangen van de grootte van hun bord.

Wansink bewees dat de maat van een bord er wel toe doet. Hij liet twee groepen studenten, die even voordien een les over voeding hadden bijgewoond, een voetbalwedstrijd volgen in twee aparte kamers. De ene groep studenten kreeg popcorn in dozen van 4 liter, de andere groep kreeg evenveel popcorn maar in dozen van 2 liter. "In de groep met de grote dozen werd maar liefst dubbel zoveel popcorn verorberd. Dat begint zelfs al op jonge leeftijd. Kleine kinderen die hun cornflakes in grote koppen gieten, ontbijten dubbel zoveel als leeftijdsgenootjes met een kleine kop."

Mythe 2: Je moet altijd je bord leeg eten

"Veel ouders gaan dit niet leuk vinden omdat ze met die 'wijsheid' zijn opgegroeid, maar je bewijst je kinderen er niet echt een dienst mee om steeds aan te dringen op een leeg bord. Wij vergeleken het eetgedrag van kleuters van wie de ouders de 'leeg bord strategie' hanteerden met kleuters die meer vrijgelaten werden. De kinderen mochten bij onze test vrij kiezen wat ze wilden eten. De eerste groep koos beduidend veel meer zoete desserts en schepte meer op in grote borden dan de tweede groep. Die kinderen zijn het thuis niet gewend om controle te hebben over wat ze eten. Zodra ze die controle bij de test wel kregen, maakten ze daar extra gebruik van door meer zoet te kiezen. Dat zagen we veel minder bij kinderen die ook thuis mee mochten beslissen hoeveel ze aten.

Mythe 3: Mensen weten wanneer ze moeten stoppen voor ze overeten?

"De meeste mensen menen dat ze genoeg hebben als hun bord leeg is. Om de onzin daarvan aan te tonen, nodigden we voorbijgangers uit op een gratis bord soep. De deelnemers wisten niet dat het om bodemloze borden ging. Onderaan het bord liep een onzichtbaar buisje waarlangs we het bord bleven opvullen. Met als gevolg dat mensen zonder opkijken 3 tot 4 borden oplepelden!"

Diabetes type 2

Type 2 werd vroeger ouderdomsdiabetes genoemd, maar komt de jongste jaren steeds vaker bij jongere mensen voor. Dat is een gevolg van ongezonde levensstijl en overgewicht. Bij hen produceert het lichaam nog wel insuline, maar onvoldoende en hun lichaam kan het niet meer efficiënt gebruiken. In het begin hebben ze nog geen behoefte aan insuline-injecties, maar na verloop van tijd kan dat ook bij hen nodig worden.

Diabetes type 1

Een stofwisselingsziekte waarbij de pancreas er niet meer in slaagt om zelf insuline aan te maken. Insuline is nodig om glucose, de belangrijkste energiebron van de cellen, te laten opnemen door het lichaam. Deze ziekte ontstaat meestal op jonge leeftijd en deze patiënten moeten zelf insuline toedienen.

"Voorgerecht en water doen je minder eten"

Dat zegt de Amerikaanse voedingsdeskundige Barbara Rolls, die haar onderzoek naar het ideale dieet voorstelde op het Amerikaanse Diabetescongres.

1. Voorgerecht

"Vul je maag al op voor de hoofdmaaltijd. Met een licht voorgerecht zoals een slaatje van maximaal 150 calorieën.

Dan neem je nadien vanzelf minder van je hoofdgerecht."

2. Water

"Dat vult het best als het aan de maaltijd wordt toegevoegd. Zoals in een soep. Hoe meer water je opneemt, hoe groter het verzadigd gevoel."

3. Schik je bord anders

"We vergeleken de calorie-opname van mensen die evenveel vlees (33%), pasta (33%) en groenten (33%) aten met die van lotgenoten die 50% groenten, 25% pasta en nog 25% vlees op hun bord kregen. De tweede groep at eenzelfde hoeveelheid, maar nam aanzienlijk minder calorieën op. Zij vielen in 11 dagen al beduidend meer af, zonder dat ze het gevoel hadden te diëten.

4. Kinderen

"Kinderen tussen 3 en 5 jaar luisteren nog naar hun hongerinstinct. Voor onze test pasten we hun maaltijden aan door er extra fruit en groente aan toe te voegen en vlees en zoetigheden te schrappen. Elf dagen kregen ze zo'n menu te eten. De kinderen namen per dag 385 calorieën minder op, maar melden geen honger of behoefte om hun 'tekort' te compenseren."

Bron: Gazet van Antwerpen, 24 juli 2010

Op 30 juni 2010 wachtten in België 862 mensen op een nier. Op hetzelfde tijdstip een jaar voordien waren dat er nog maar 744. Voor hart, longen en pancreas heeft zich het voorbije jaar een vergelijkbare stijging voorgedaan. Enkel het aantal mensen dat op een lever wacht, is het voorbije jaar zo goed als gelijk gebleven: van 173 naar 171 patiënten.

'In vergelijking met tien jaar geleden zijn de wachtlijsten sterk aangegroeid', zegt Walter Van Donink, transplantatiecoördinator van het UZ Antwerpen. Daar zijn verschillende oorzaken voor. Om te beginnen daalt het aantal donoren. 'Dat heeft in de eerste plaats te maken met de terugval van jonge verkeersslachtoffers en de medische vooruitgang', zegt Van Donink. 'Er gebeuren minder ongevallen en de kans dat iemand die op de intensieve zorg wordt binnengebracht er doorgehaald wordt, is groter dan vroeger.' Daardoor zijn de donoren vaker oudere mensen die na een lange ziekte sterven. 'Bij hen is de kans kleiner dat er meerdere organen bruikbaar zijn. Door de beademing hebben ze bijvoorbeeld een infectie in de longen opgelopen.'

Tegelijkertijd worden ook meer mensen toegelaten op de wachtlijsten. 'Vroeger was een transplantatie voor iemand met diabetes een te groot risico. Ondertussen is de geneeskunde vooruit gegaan en komen ook zij in aanmerking', zegt Van Donink. 'Een ander voorbeeld is het kunsthart. Dat kunnen we inplanten bij iemand die op een harttransplantatie wacht om de patiënt een tijdje in leven te houden. Op die manier komt die patiënt nu wel nog in aanmerking voor een transplantatie, terwijl dat vroeger voor die patiënt onmogelijk zou zijn geweest.'

In België komt iedereen na zijn dood in aanmerking voor orgaandonatie. Enkel als iemand tijdens zijn leven verzet heeft aangetekend, kan het niet. De naaste familie kan na het overlijden nog weigeren organen weg te nemen. Die situatie is uitzonderlijk in Europa.

'Het weigeringspercentage ligt in België tussen 12 en 15 procent', zegt Van Donink. 'Dat is heel laag in vergelijking met de ons omringende landen, waar de percentages rond 40 procent liggen.' Toch kan er volgens Van Donink nog meer gesensibiliseerd worden. 'Vooral bij allochtonen is er nog werk aan de winkel.'

Bron: De Standaard, 14 juli 2010.

Bron: Het nieuwsblad, 29 juni 2010

Het is alweer meer dan vier maanden geleden dat een V-Med team, onder leiding van prof. dr. Luc Beaucourt, naar Haïti trok om de bevolking in het getroffen gebied te helpen. Ze konden er op 2 weken tijd heel wat werk verzetten. Maar daar bleef het niet bij. Eenmaal terug in België zetten Beaucourt en François Van den Eynde, brandweercommandant uit Boom, een groots benefietconcert op. Dat bracht het team, samen met een aantal andere giften, zo’n 20.000 euro op.

Dit geld zal lokaal worden besteed: aan medische nazorg in het ziekenhuis Saint-François de Sales in Port-au-Prince, aan de heropbouw van een weeshuis en aan de aankoop van schoolmateriaal.  François Van den Eynde: “Nu het regenseizoen gestart is, wonen er in Haïti meer dan 800.000 mensen onder plastiek, zonder tent.  Onze hulp zal dus meer dan welkom zijn.”

Beaucourt: “We willen in de eerste plaats het lokale weeshuis terug operationeel maken. Daarom trekken er niet enkel verpleegkundigen en artsen mee op deze missie, maar ook UZA ingenieurs met heel wat bouwervaring. Zelfs het hoofd van de technische dienst van het UZA, Dirk De Man, gaat mee.” Het team telt 17 medewerkers: 3 artsen, 9 verpleegkundigen, 3 ingenieurs en 2 brandweercommandanten. Iedereen zal de handen uit de mouwen steken, zowel op medisch, als logistiek vlak. Ter plaatse zal bekeken worden waar er eventueel extra medische ondersteuning nodig is, ook in het vluchtelingenkamp.

Het team vertrekt zaterdag 12 juni en keert normaal gezien op 26 juni terug. Jetair zorgde voor goedkope vluchten.