Welke ziekten worden behandeld op dienst gastro-enterologie hepatologie?

De dienst maag-, darm- en leverziekten krijgt de laatste jaren alsmaar meer leveraandoeningen te behandelen, een gevolg van het stijgend aantal gevallen van hepatitis C. Daarnaast houdt de dienst zich voornamelijk bezig met kwaadaardige gezwellen in de slokdarm, maag, alvleesklier en dikke darm.

Belang echografie

Is er sprake van een tumor, dan wordt in de eerste plaats nagegaan in welk stadium deze zich bevindt. Die factor is immers sterk bepalend voor de behandeling én de vooruitzichten van de patiënt. Op dat moment speelt echografie een belangrijke rol.
'Die fase van de diagnosestelling noemen we staging', zegt professor dokter Paul Pelckmans, diensthoofd maag-, darm- en leverziekten. 'We bekijken hoe uitgebreid de oorspronkelijke tumor is, en we controleren of er uitzaaiingen op andere plaatsen in het lichaam zijn. Een aantal van die onderzoeken gebeuren op andere diensten, andere doen we zelf met behulp van echografie.'

Nieuwe echografietoestellen

De oude echografietoestellen waren al een tijdje aan vernieuwing toe. Vandaar werd besloten meteen de hele uitrusting te vervangen door betere, meer compacte apparatuur. De nieuwe toestellen, drie echografietoestellen en twee echo-endoscopen, zijn sinds een paar maanden in gebruik.
'Het grootste verschil zit hem in de opvallend betere beeldkwaliteit, die ons toelaat om nauwkeuriger onze diagnose te stellen. Is er een tumor in een orgaan, dan kunnen we tot in detail zien welke lagen van het weefsel zijn aangetast', legt professor Pelckmans uit.

Klassieke echografische technieken

Een groot aantal onderzoeken gebeurt met klassieke buikechografie, bij het grote publiek beter gekend in de context van prenataal onderzoek. Op de dienst maag-, darm- en leverziekten wordt de techniek voornamelijk gebruikt om de lever van kankerpatiënten op uitzaaiingen te controleren. Verder wordt hij ingeschakeld om klieren op te sporen in de buik en om patiënten met een leverziekte te screenen op letsels in de lever.
Daarnaast past de dienst ook echo-endoscopie toe. Het basisprincipe is zoals bij elk endoscopisch onderzoek : de arts brengt via de keel of het uiteinde van de dikke darm een buigzaam, darmvormig optisch instrument in het lichaam, en krijgt zo een rechtstreeks visueel beeld van het maagdarmstelsel. De echo-endoscoop verschilt echter van een normale endoscoop doordat hij uitmondt in een kleine echografiesonde. Zo kan de arts niet alleen het oppervlakkige letsel in de darmwand bekijken, maar krijgt hij ook informatie - in de vorm van echografische beelden - over het verdachte weefsel dat achter dat letsel schuilgaat. Echo-endoscopie wordt gebruikt om de plaatselijke uitbreiding van bepaalde tumoren te bekijken, meer bepaald gezwellen in de slokdarm, de maag, het uiteinde van de dikke darm en de alvleesklier. Verder kan de arts met de echo-endoscoop ook puncties uitvoeren, wat betekent dat hij met een dunne naald een klein beetje weefsel of vocht afneemt. Dat kan bijvoorbeeld nodig zijn om een stukje van de alvleesklier te onderzoeken, of om na te kijken of een klier is aangetast door kanker.

Nieuwe toepassingen echo-endoscopie

Het nieuwe echografiepark biedt de mogelijkheid om met behulp van de echo-endoscoop een zogenaamd doppleronderzoek uit te voeren, iets wat voordien alleen met een klassiek echografietoestel kon.
'Met een doppleronderzoek registreer je de beweging binnen de verdachte weefselstructuur', verduidelijkt professor dokter Peter Michielsen, adjunct-diensthoofd maag-, darm- en leverziekten. 'Op basis daarvan weet je of je met een bloedvatenstructuur dan wel met een vochthoudende massa te maken hebt, waardoor je het onderscheid kan maken tussen bijvoorbeeld klieren en een gezwel. Nog een stap verder ga je met het kleurendoppleronderzoek, waarbij de snelheid en de richting van de beweging in kleur worden geprojecteerd. Onze nieuwe echografietoestellen zijn alledrie met die techniek uitgerust.'
'De dopplertechniek kan een onderzoek een stuk vergemakkelijken en geeft ons belangrijke aanvullende informatie. Vooral als we ingrepen moeten uitvoeren waarmee je absoluut de bloedvaten moet vermijden, is deze methode heel nuttig', vult professor Pelckmans aan.
Met de nieuwe echo-endoscoop is het ook mogelijk stenen in de galwegen op te sporen, waardoor dat onderzoek voortaan op de dienst zelf kan gebeuren.
'Als je een beroep moet doen op een andere dienst, bijvoorbeeld magnetische resonantie, gaat daar noodgedwongen tijd over. Doordat we het nu zelf kunnen doen, hebben we sneller een diagnose en kunnen we ogenblikkelijk een behandeling starten. Dat is een goede zaak voor de patiënt, want galstenen zijn een pijnlijke aandoening', zegt professor Pelckmans.

Mini-echografiesondes

Naast de klassieke echografietoestellen en de echo-endoscopen kocht de dienst ook twee mini-echografiesondes aan. Dat zijn sondes met aan het uiteinde een minuscuul echografievenstertje. Door dat venstertje snel te laten roteren komt er een echografie tot stand.
'De mini-echografiesondes hebben als groot voordeel dat ze zich met hun uiterst fijne vorm ook door nauwere openingen een weg kunnen banen. Stel dat je met een echo-endoscoop een slokdarm onderzoekt, en je kan niet verder omdat de tumor zich te ver heeft uitgebreid, dan biedt zo'n sonde de oplossing. Je voert ze in door de endoscoop en zo krijg je toch nog de nodige beeldinformatie', licht professor Pelckmans toe.

Toepassingen voor leveronderzoek

Het nieuwe echografiepark laat toe om een aantal bestaande leveronderzoeken met beter resultaat uit te voeren. Professor dokter Peter Michielsen, adjunct-diensthoofd maag-, darm- en leverziekten, somt een paar belangrijke toepassingen op. 'Met dopplerechografie, een verfijnde vorm van echografie, kunnen we bijvoorbeeld heel nauwkeurig de leverbloedvaten onderzoeken van patiënten met levercirrose of overdruk in bepaalde aders. Zo kunnen we onder meer nagaan of er sprake is van trombose. Daarnaast gebruiken we deze techniek ook na een levertransplantatie, meer bepaald om de doorbloeding van het donororgaan te evalueren. Bij slechte doorbloeding moeten we immers heel snel ingrijpen. Vandaar voeren we al een paar uur na de transplantatie een doppleronderzoek uit, en herhalen we het nadien nog regelmatig. Zo zijn er nog verschillende interessante toepassingen.'
Een belangrijke rol is ook weggelegd voor puncties onder echografie, een ingreep waarbij met een fijne naald weefsel of lichaamsvocht wordt afgenomen.
'In de eerste plaats doen we die puncties om een diagnose te stellen, bijvoorbeeld als er zich in de lever afwijkende structuren aftekenen. In dat geval is het vaak nodig dat we een stukje weefsel nader onderzoeken. Echografie helpt ons dan om met onze naald de weg naar het letsel te vinden.' Puncties onder echografie worden ook bij wijze van therapie uitgevoerd. Bijvoorbeeld om een abces leeg te maken, of om een levertumor plaatselijk te bestrijden.
'Dat laatste kan op twee manieren', preciseert professor Michielsen. 'We kunnen de tumor te lijf gaan met zuivere alcohol, maar we kunnen ook radiofrequentie ablatie (RFA) toepassen. Dat is een recente techniek die we in samenwerking met de dienst chirurgie uitvoeren. Met behulp van een dunne naald brengen we radiofrequentiegolven tot in de tumor, om zo het gezwel te verschroeien. Het voordeel van dergelijke methodes is dat er geen open chirurgie aan te pas komt.'

Voordelen nieuwe technologie

De eerste ervaringen met het nieuwe echografiepark zijn uitgesproken positief. De nieuwe toestellen laten de arts toe om nauwkeuriger zijn diagnose te stellen, en dus ook met grotere trefzekerheid de juiste behandeling voor te schrijven.
'Je kan met meer precisie vaststellen in welk stadium een tumor zich bevindt, en - in het geval van een chronische leveraandoening - in een vroeger stadium afwijkingen detecteren, waardoor je dan weer sneller kan ingrijpen. Dat is in het voordeel van de patiënt', aldus professor Pelckmans.
Aangezien alle oude toestellen in één keer vervangen werden, ging met de aankoop een indrukwekkend prijskaartje gepaard. Maar het resultaat loont de moeite.
'Het was een grote investering, maar de nieuwe toestellen zijn een stuk beter. Ons echografiepark is nu helemaal state of the art', klinkt het tevreden.