Zijn patiënten zelf dan niet de ultieme beoordelaars van de geleverde kwaliteit? Patiënten blijken hun informatie hoofdzakelijk via Google te zoeken, maar het idee dat informatie over medische kwaliteit op het internet patiënten meer inzicht zou geven en bewuster zou doen kiezen, blijkt volgens een onderzoek van de Universiteit van Minnesota helemaal fout. Patiënten baseren zich vooral op private websites met anekdotische ervaringen. Websites van overheden of professionele organisaties worden amper bekeken. Op ziekenhuiswebsites worden vooral patiëntenverhalen als informatiebron gebruikt.

De overheid dan maar: die moet kwaliteit definiëren en belonen. In de regeringsverklaring staat er één alinea op 180 bladzijden: gezondheidszorg moet evidence based zijn, met andere woorden achteruitkijken naar wat bewezen heeft te werken. Voor nieuwe technologieën is er geen geld meer. Wat je niet meer kunt ontwikkelen, kan echter nooit evidentie worden. Nog twintig jaar en onze artsen kennen weer alle mogelijkheden van een stethoscoop.

De mutualiteiten als bewakers van kwaliteit? De christelijke mutualiteiten maakten begin december een rangschikking van de goedkoopste ziekenhuizen voor patiënten op eenpersoonskamers. Het UZA was het tweede goedkoopste in België. Een nieuw axioma was geboren: “kwaliteit is omgekeerd evenredig met prijs”. 

We moeten gewoon allemaal samen een positieve kijk hebben op de toekomst: de sector is een groeipool voor tewerkstelling en innovatie en geeft iedereen wat hij het meeste wenst, een goede gezondheid. Het kwaliteitsbeleid in Vlaanderen wordt ontwikkeld in samenspraak met alle actoren, zoals het hoort. Als we ambitieus blijven, zijn we binnen twintig jaar een echte koploper in de wereld. 

Johnny Van der Straeten
Gedelegeerd bestuurder

Dankzij een sterk verbeterde behandeling is de overleving na een groot hartinfarct de afgelopen dertig jaar spectaculair verbeterd. Waar vroeger meer dan 30% van de patiënten in het ziekenhuis overleed, is dat vandaag in een gespecialiseerd centrum als het UZA gezakt naar 5 à 7%. ‘Daar staat tegenover dat nog altijd ongeveer drie patiënten op tien overlijden voor ze het ziekenhuis bereiken’, nuanceert prof. dr. Marc Claeys, adjunct-diensthoofd cardiologie.

Het aantal zware hartinfarcten is de afgelopen decennia duidelijk gedaald, wat vooral te danken is aan een betere preventie. Het aantal ‘kleine’ hartinfarcten is dan weer gestegen. Studies hebben overigens aangetoond dat de vooruitzichten na zo’n klein hartinfarct niet beter zijn dan na een ernstige hartaanval. Vrints: ‘Bij die mensen is soms maar een heel klein deel van het hart beschadigd, maar ze lijden evengoed aan verkalking van de kroonslagader. Vandaar moeten we die patiënten even nauwgezet behandelen en opvolgen.’

Een hartinfarct treedt bij mannen meestal op tussen 50 en 60 jaar. Claeys: ‘Vrouwen lopen tot de menopauze beduidend minder risico, maar halen hun schade daarna helaas in. De meeste vrouwen met een hartinfarct zijn ouder dan 65 jaar.’ Soms zijn er in de periode voor het infarct tekenen aan de wand, zoals kortademigheid, vermoeidheid, pijn op de borst of benauwdheid bij inspanning. ‘Die symptomen kunnen erop wijzen dat er een hartinfarct in de maak is. Je moet dan op zijn minst de huisarts raadplegen’, adviseert Vrints.

De klok tikt

Bij een acute hartaanval is er geen minuut te verliezen. ‘Het gedeelte van de hartspier dat geen zuurstof krijgt, sterft binnen de drie tot zes uur na het begin van het hartinfarct af. Hoe sneller de patiënt wordt behandeld, hoe kleiner de schade en hoe beter het hart zijn pompfunctie bewaart’, legt Claeys uit. Spijtig genoeg reageren mensen niet altijd alert. ‘Hoe goed wij ons ook organiseren, als de patiënt te lang wacht om hulp in te roepen, gaat er belangrijke tijd verloren. Dat is de grootste vertragingsfactor’, aldus Vrints. 

Als er bij de hulpdiensten een oproep binnenkomt die doet vermoeden dat de patiënt een hartinfarct heeft, worden een ziekenwagen en een MUG uitgestuurd. Zo kan al ter plaatse een elektrocardiogram (EKG) worden gemaakt. ‘Als er een hartinfarct wordt vastgesteld, begint de klok te tikken’, zegt prof. dr. Koen Monsieurs, diensthoofd spoedgevallen. ‘De urgentiearts overlegt dan met de cardioloog en dient alvast de nodige medicatie toe.  Het ziekenhuis treft intussen een aantal voorbereidingen, zodat de patiënt bij aankomst in het UZA rechtstreeks naar de behandelingszaal kan. Dankzij die gestroomlijnde aanpak winnen we kostbare tijd. Een kwestie van degelijke training, een goede voorbereiding, nauwe afspraken en de nodige expertise in het nemen en interpreteren van een EKG.’

Patiënten die met een familielid naar de spoedafdeling rijden, nemen een groot risico. Monsieurs: ‘Zolang de kroonslagader verstopt is, bestaat er een reëel risico op een fatale ritmestoornis. In de ziekenwagen kunnen we die meteen behandelen met een elektroshock, maar als de patiënt met eigen vervoer onderweg is, staat hij machteloos. Het gebeurt helaas dat een echtgenote hier in paniek komt toegesneld nadat haar man in de auto in elkaar is gezakt.’  

Bloedvat weer open maken

De acute behandeling van een hartinfarct bestaat uit het openmaken van het verstopte bloedvat. ‘Dat gebeurt via een hartkatheterisatie’, preciseert Claeys. ‘Met behulp van een klein buisje dat via de lies wordt binnengebracht, wordt de klonter weggezogen en wordt een ballonnetje in de ader opgeblazen om die open te maken. Vervolgens wordt een stent geplaatst, dat is een buisje uit metaal of kunststof, om te voorkomen dat de ader op termijn weer dichtgaat.’ Die behandeling, in vakjargon een PCI of Percutane Coronaire Interventie genoemd, wordt in de provincie Antwerpen maar in drie centra uitgevoerd, waaronder het UZA. ‘Patiënten met symptomen die aan een hartinfarct doen denken, worden via de 112-centrale automatisch naar een van die centra doorverwezen’, zegt Claeys.

Bij een heel kleine minderheid van de patiënten met een hartinfarct is zo’n groot stuk van de hartspier aangetast, dat ze een cardiogene shock krijgen. Dat betekent dat de hartpompfunctie dermate zwak is dat de bloeddruk in elkaar stuikt. Vrints: ‘Bij die patiënten voeren we vandaag met spoed een katheterisatie uit, waarna we een stent plaatsen of, uitzonderlijk, een dringende bypassoperatie uitvoeren. Dankzij die aanpak overleeft nu 50 tot 60% van die patiënten. Dat lijkt misschien niet veel, maar voordien overleefde maar 10% een cardiogene shock.’

Gelukkig hebben lang niet alle patiënten met pijn op de borst een hartinfarct. ‘Als het EKG op het eerste gezicht geruststellend is, nemen we de patiënt op in de chest pain unit voor verdere observatie en onderzoek. Soms krijgen die mensen later alsnog een katheterisatie’, zegt Monsieurs.  

Levensstijl aanpassen

Na de acute behandeling krijgen patiënten medicatie die de genezing van het hart bevordert en het ontstaan van nieuwe bloedklonters moet voorkomen, meestal aangevuld met een cholesterolverlager. De behandeling gebeurt door een multidisciplinair team dat bestaat uit een cardioloog, verpleegkundigen, een kinesitherapeut en een maatschappelijk werker. ‘Patiënten met een klein hartinfarct blijven gemiddeld drie tot zeven dagen in het ziekenhuis, die met een groot hartinfarct tien tot veertien dagen’, zegt Claeys. Tijdens de revalidatie, die twaalf weken duurt, werkt de patiënt aan zijn conditie. Vaak moet hij ook leren zijn levensstijl aan te passen: bijvoorbeeld stoppen met roken, gezonder gaan eten, meer lichaamsbeweging nemen … ‘Die zaken zijn minstens zo belangrijk als interventies en operaties’, onderstreept Vrints.

Hij beklemtoont nog dat de vooruitzichten na een hartinfarct zeker niet somber hoeven te zijn. ‘Als mensen snel medische hulp krijgen en nadien de revalidatie en gezondheidsadviezen ter harte nemen, is de prognose heel goed. Die mensen kunnen even oud worden als jij en ik.’

Info: dienst cardiologie UZA, T 03 821 35 38

De oudste patiënt bij wie prof. dr. Inez Rodrigus, diensthoofd cardiochirurgie, ooit een bypassoperatie uitvoerde, was 96 jaar. De dame doorstond de ingreep goed. Het aantal cardiochirurgische ingrepen bij hoogbejaarden is de laatste jaren sterk gestegen. In 2001 werden er in België 679 hartoperaties bij 80 tot 89-jarigen uitgevoerd. Anno 2008 was dat aantal bijna verdubbeld tot 1285. ‘Twintig jaar geleden was een overbruggingsoperatie bij iemand van zeventig uitzonderlijk’, zegt Rodrigus. ‘Nu zullen we pas vanaf 85 jaar bij wijze van spreken twee keer nadenken.’ 

Ook in andere domeinen stijgt de gemiddelde behandelingsleeftijd. Een cataractoperatie bij een 86-jarige, een nieuwe knie voor een 92-jarige: het is niet meer zo zeldzaam. Zo ook bij de behandeling van kanker. ‘Van veel behandelingen weten we dat het effect en de nevenwerkingen op hoge leeftijd niet veel anders zijn dan bij een jonger persoon. Als een tachtigjarige nog mobiel en actief is, zullen we dan ook niet aarzelen om hem zo’n therapie aan te bieden’, zegt prof. dr. Marc Peeters, diensthoofd oncologie. 

De verklaringen voor die evolutie zijn divers. Mensen worden ouder en blijven ook tot op hoge leeftijd actief en zelfredzaam. Daarnaast zijn ook de behandelingen veranderd. Operaties worden minder ingrijpend en nieuwe technieken duiken op. Rodrigus: ‘Een hartklep kun je vandaag vervangen zonder openhartoperatie, met behulp van een dun buisje dat je via de lies binnenschuift. Daardoor dient zich een groeiende groep hoogbejaarden voor die ingreep aan. Van de dertig aortaklepingrepen die we dit jaar met die nieuwe techniek hebben uitgevoerd, waren er 27 bij tachtigplussers. De eenjaarsoverleving voor die ingreep is hoog in het UZA: 93% van de patiënten die de ingreep heeft ondergaan, is na een jaar nog in leven.’ 

Wat heet oud?

Leeftijd op zich is geen bepalende factor meer bij de keuze van een behandeling. De biologische leeftijd telt. ‘Wat is vandaag oud?’, horen we ook bij prof. dr. Patrick Cras, diensthoofd neurologie. ‘Sommige mensen blijven tot op hoge leeftijd fit doordat ze gezond hebben geleefd en zich met de juiste medische hulp hebben omringd. Als die mensen op hoge leeftijd een zware behandeling aankunnen, waarom niet?’

Dat betekent niet dat een zware therapie of operatie – met de revalidatie die erop volgt - op hoge leeftijd vanzelfsprekend zijn. Niet alle hoogbejaarden zijn fit genoeg om zoiets te doorstaan. ‘Vanaf een bepaalde leeftijd worden mensen fragiel. Zolang alles goed gaat, merk je dat niet. Als er zich echter een ernstige ziekte aandient, kan hun gezondheid als een kaartenhuisje in elkaar storten, zegt Cras. Hoe ouder de patiënt, hoe groter ook de kans dat er bijkomende gezondheidsproblemen zijn die de behandeling in de weg staan. Denk maar aan nierproblemen, ondervoeding of diabetes. En wat bij complicaties? Bejaarden hebben vaak minder reserve om die op te vangen. Rodrigus: ‘Als we besluiten te opereren, doen we bij die patiënten extra inspanningen om hun algemene toestand optimaal te krijgen. Bijvoorbeeld door bloedarmoede iets agressiever te behandelen, eventueel medicatie te stoppen die de nierfunctie zou kunnen aantasten, longkinesitherapie ...’

Ook de thuissituatie speelt mee. Een alleenstaande bejaarde die vijf weken lang elke dag naar het ziekenhuis moet voor radio- en chemotherapie, het is niet evident. Voor die mensen wordt gezocht naar een oplossing via thuiszorg, maar dat lukt niet altijd. En wat met een patiënt die niet meer helemaal helder van geest is? Ook dat is een struikelblok. Als een patiënt tijdens de chemotherapie bijvoorbeeld ernstige diarree krijgt en zichzelf verwaarloost, kan hij uitgedroogd en met nierfalen op de spoedafdeling eindigen. ‘Een patiënt niet behandelen voor kanker lijkt hard, maar ook wij moeten limieten inbouwen. Je houdt rekening met levenskwaliteit, verwachte nevenwerkingen en kans op succes. Als dat plaatje niet klopt, moet je nee kunnen zeggen’, zegt Peeters.

Sommige ziekenhuizen werken met een zogenaamde frailty index of fragiliteitsindex: op basis van allerlei parameters krijgt de patiënt een kwetsbaarheidsscore. Is hij nog mobiel? Kan hij zichzelf aankleden? Weet hij welke dag het is? Rodrigus: ‘Wij plakken er geen cijfer op, maar houden zeker rekening met die factoren. Scoort een patiënt op veel punten slecht, dan begin je beter niet aan een hartoperatie.’

‘Het blijft vaak een dilemma’

Artsen weten nooit zeker of een patiënt een behandeling of operatie goed zal doorstaan. ‘Probleem is ook dat er nog nauwelijks onderzoek is gedaan naar het effect van medicatie op hoge leeftijd. Daardoor ontbreekt vaak de wetenschappelijke basis om aan een therapie te beginnen’, stipt Cras aan. 

Soms zijn er moeilijke knopen door te hakken en is er flink wat overleg nodig binnen het team om tot een besluit komen. ‘Uiteraard bespreek je ook met de patiënt en zijn familie wat de opties zijn. Als arts geef je dan min of meer de richting aan’, zegt Cras. Soms beslist een bejaarde patiënt heel bewust om niet voor een behandeling te gaan, maar zijn kaarsje zachtjes te laten uitgaan. 

‘Het blijft vaak een dilemma’, vindt Rodrigus. ‘We hebben ooit een bypassoperatie gedaan bij een man van 79. Door zijn slechte hartfunctie twijfelden we vooraf heel erg aan de haalbaarheid. Wel, zes weken na de ingreep maakte die man plannen om naar Thailand te reizen. Het verbaast me vaak hoe snel oudere mensen herstellen.’ Ook Peeters wordt soms verrast door de veerkracht van zijn patiënten. ‘Ik herinner me een tachtigjarige darmkankerpatiënt met leveruitzaaiingen die nog een operatie heeft ondergaan. Die man heeft nog meer dan tien jaar geleefd.’ 

Het omgekeerde komt helaas ook voor. Als een vitale patiënt van begin de tachtig onverwacht overlijdt aan de complicaties van een ingreep, is dat een zware klap voor het behandelende team, zelfs al had de patiënt ook zonder operatie maar een beperkte levensverwachting.

Patiënten zijn soms de eersten om hun situatie te relativeren. ‘Ik heb ooit een delicate ingreep uitgevoerd bij een dame van tegen de negentig’, vertelt Rodrigus. ‘Ze stapte kwiek van haar bed op de operatietafel en wilde vooraf nog even de aandacht van het hele team. “Jullie zien allemaal dat ik een behoorlijke leeftijd heb”, zei ze. “Dus doe jullie best, maar lukt het niet, zit er dan niet mee in.” Op zo’n moment pinkt iedereen een traan weg. Gelukkig is die operatie gelukt.’

Hoogbejaarden als medische doelgroep

De medische wereld heeft vandaag veel aandacht voor de populatie van hoogbejaarden. ‘Vroeger werden patiënten ouder dan tachtig vaak uitgesloten in wetenschappelijke kankerstudies’, zegt prof. dr. Marc Peeters. ‘Nu is er meestal geen bovengrens meer. Meer nog, er worden specifieke studies opgezet voor die leeftijdscategorie.’ Een nieuwe tendens is ook de opkomst van oncogeriatrische afdelingen: die spitsen zich toe op de multidisciplinaire behandeling van hoogbejaarde kankerpatiënten. ‘Voorlopig vind je die afdelingen alleen in het buitenland, maar een aantal Belgische universitaire centra tonen ook belangstelling’, zegt Peeters.

Bepaal zelf je grenzen

Nogal wat oudere patiënten zijn bang om slechter uit een operatie te komen. Dan ben ik er liever niet meer, redeneren sommigen. ‘Als er bij een operatie complicaties zijn, dan probeer je die te behandelen’, zegt prof. dr. Inez Rodrigus. ‘Er zijn echter grenzen. Als de vooruitzichten heel slecht zijn, moet je dan nog dialyse opstarten? Zoiets bespreken we met de familie.’ U kunt vooraf ook zelf een aantal zaken vastleggen via een wilsverklaring, voluit wilsverklaringen inzake mijn gezondheidszorg en levenseinde. Het betrokken document is onder meer te vinden op www.delaatstereis.be. U bespreekt dit het best met uw huisarts of behandelende specialist. Soms stelt de behandelende arts zelf een zogenaamde DNR-code (do not reanimate-code) voor. Die kan bepalen dat u niet meer wordt gereanimeerd, maar ook dat bepaalde behandelingen niet meer worden opgestart.

- Drukkende pijn op de borst die langer dan 30 minuten duurt
- Pijn die uitstraalt naar de armen
- Maagpijn en misselijkheid
- Zich in het algemeen onwel voelen
- Grauwe gelaatskleur
- Neiging tot transpiratie
- Een onverklaarbaar angstgevoel

Herkent u deze symptomen bij uzelf of iemand in uw omgeving? Rijd dan niet zelf naar het ziekenhuis, maar waarschuw onmiddellijk de hulpdiensten.

Door problemen met de doorbloeding in het onderbeen en veranderingen in de bezenuwing ontwikkelen diabetici sneller dan andere mensen voetwonden, die ook nog eens veel moeilijker genezen. Ouderen lopen meer risico, al kan het probleem ook opduiken bij veertigers of vijftigers, uitzonderlijk zelfs al rond dertig jaar. Een op vijftien diabetespatiënten krijgt ooit een wonde die zo ernstig is dat een amputatie wordt overwogen. Beenamputaties vormen gelukkig een minderheid, maar ook een teenamputatie is een zware psychologische opdoffer. ‘Behalve diabetici met voetwonden behandelen we in de voetkliniek ook diabetespatiënten met gezwollen benen, pijnlijke voeten of kleine orthopedische problemen’, zegt Lauwers.

Hoe beter de patiënt zijn suikerwaarden onder controle houdt, hoe kleiner het risico op een voetwonde. Ontstaat er dan toch een hardnekkig letsel, dan is het zaak zo snel mogelijk gespecialiseerde hulp te zoeken. Lauwers: ‘Wij proberen patiënten met een wonde altijd zo snel mogelijk op de raadpleging te zien, zeker binnen de paar dagen. Ze komen terecht bij een team dat bestaat uit een diabetoloog, een orthopedisch chirurg, een vaatchirurg, wondzorgverpleegkundigen, een schoenmaker, logistieke medewerkers en podologen. Die laatsten nemen de algemene voetverzorging op zich. Die multidisciplinaire aanpak verhoogt de kans op genezing.’ 

Preventie beste behandeling

Afhankelijk van het probleem kan de therapie bestaan uit aangepaste schoenen of steunzolen, speciale wondzorg, een orthopedische correctie of een ingreep om de doorbloeding te verbeteren. Almaar meer patiënten krijgen een ballondilatatie of stent om een zieke slagader open te maken. ‘Preventie blijft echter de beste behandeling. We leren onze patiënten dan ook hoe ze nieuwe problemen kunnen voorkomen’, vertelt Lauwers. 

De voetkliniek maakt deel uit van de dienst diabetologie, die onder leiding staat van prof. dr. Luc Van Gaal, en bestaat al sinds 1989. Het was destijds de eerste multidisciplinaire voetkliniek in België. Om tot een optimale aanpak te komen, wordt er regelmatig overlegd met andere centra in België. Ook niet-diabetici met een voetwonde zijn overigens welkom.

Info: diabetische voetkliniek UZA, T 03 821 44 43, 03 821 44 41

Patiënten met chronische longziekten worden behandeld met een heel gamma van behandelingen. Van medicatie, al dan niet inhaleerbaar, over beademing tot chirurgie en transplantatie. Met de nieuwe beeldvormingstechniek kunnen de longartsen hun diagnose veel verfijnder stellen en ook de behandeling heel specifiek afstemmen op de patiënt. Onder meer voor patiënten met astma of COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) opent dat nieuwe perspectieven. 

Inhalatie in beeld

De nieuwe beeldvormingstechniek vertrekt van een klassieke CT-scan van de borstkas. Nieuwe software maakt op basis van de scan een gedetailleerde reconstructie van de longen, tot in de kleine vertakkingen. Van elke longkwab apart kunnen de grootte en het volume worden berekend. Nog een opvallende nieuwigheid is dat de techniek kan simuleren hoe de lucht in de longen stroomt. Op die manier kan de arts ook zien op welke plaatsen en hoe diep geïnhaleerde medicatie doordringt in de longen. 

‘Er zijn heel wat patiënten die met inhalatietherapie niet goed geholpen zijn,’ zegt prof. dr. Wilfried De Backer. ‘Nu kunnen we dus zien of er wel voldoende medicatie in de longen terechtkomt en of ze op de juiste plaatsen belandt. Op basis daarvan kunnen we de behandeling bijstellen: we kunnen een ander inhalatiesysteem uitproberen of een ander product met fijnere partikels die dieper in de luchtwegen kunnen doordringen. In de toekomst zullen we mensen bij wie inhalatietherapie niet werkt misschien ook kunnen behandelen met nieuwe orale medicijnen, ontwikkeld met behulp van onze beeldvormingstechniek.’ 

Gefundeerd beslissen

Ook op het vlak van chirurgie biedt de nieuwe techniek mogelijkheden. ‘Eens je weet waar de afwijkingen in de longstructuur precies zitten, kun je de patiënt heel lokaal behandelen en de longfunctie verbeteren door bijvoorbeeld op een bepaalde plaats een stuk weefsel weg te nemen of een stuk luchtweg af te sluiten. Dergelijke beslissingen kunnen we nu veel beter gefundeerd nemen.’

Voorts kunnen artsen beter inschatten wanneer een transplantatie nodig is. ‘We zullen heel gericht die patiënten op de transplantatielijst kunnen zetten van wie aangetoond is dat geen enkele therapie meer effect heeft. We zullen hen ook sneller en beter kunnen informeren en motiveren, wat zeker bij jonge patiënten belangrijk is. Nu wachten we vaak af en proberen we eerst alles. In de toekomst zullen we op voorhand weten wat wel of geen nut heeft.’ 

Vijf jaar onderzoek

De nieuwe beeldvormingstechniek kan heel wat patiënten helpen. In ons land zijn er 400.000 astmapatiënten en maar liefst 700.000 Belgen lijden aan COPD, soms zonder het zelf te weten. COPD staat voor ‘Chronic Obstructive Pulmonary Disease’, ook wel ‘chronisch obstructief longlijden’ genoemd. De ziekte komt vooral voor bij (ex-)rokers van 45 jaar en ouder, en wordt gekenmerkt door hevige hoestbuien, kortademigheid en slijmvorming. Door de vergrijzing van de bevolking komt COPD steeds vaker voor.

De UZA-onderzoekers hebben vijf jaar gewerkt aan de nieuwe techniek. Al enige tijd wordt hij toegepast bij patiënten, maar voorlopig nog vooral in het kader van klinische studies. De ziekteverzekering betaalt de kosten vandaag ook nog niet terug. De therapieën natuurlijk wel. ‘Het duurt altijd even vooraleer een nieuwe techniek wordt terugbetaald,’ zegt De Backer. ‘Bovendien is er met betrekking tot de terugbetaling een heel debat gaande of prestaties afzonderlijk moeten worden vergoed, of dat een behandeling als een geheel wordt gezien. Voor onze techniek valt in elk geval heel wat te zeggen aangezien we door een veel preciezere diagnose voorkomen dat dure behandelingen of medicatie nodeloos worden ingezet.’ 

Info: dienst pneumologie UZA, T 03 821 35 37

Studies tonen aan dat mensen die na een hartaanval hun conditie op peil brengen én houden, langer en gezonder leven. ‘Het verschil is spectaculair’, zegt De Maeyer. ‘Het risico op overlijden daalt met 25% als je regelmatig beweegt. Het maakt niet uit of mensen een licht of zwaar hartinfarct hadden, of hoezeer hun hartfunctie is aangetast: bewegen moet.’ 

Veel patiënten zijn echter onzeker. Wat mogen ze nog? Hoe werken ze het best aan hun conditie? Vandaar de nood aan een gespecialiseerd revalidatieprogramma. In het UZA komen patiënten gedurende een drietal maanden drie keer per week trainen.

Stoppen met roken

Er komt bij de revalidatie meer kijken dan alleen conditietraining. ‘We werken multidisciplinair’, legt De Maeyer uit. ‘De oefentherapie gebeurt onder begeleiding van een gespecialiseerde kinesitherapeut en verpleegkundige. Daarnaast ziet de patiënt wekelijks een revalidatiecardioloog. De sociaal verpleegkundigen zorgen onder meer voor administratieve ondersteuning – bijvoorbeeld in verband met hervatting van het werk –, de diëtiste helpt patiënten hun voedingsgewoonten aan te passen en indien nodig is er ook psychologische begeleiding. Rokende hartpatiënten moedigen we aan om het rookstopprogramma te volgen. En ten slotte zijn er regelmatig infosessies rond onder meer gezonde voeding en het belang van beweging.’ 

De revalidatie werpt op verschillende manieren zijn vruchten af. De Maeyer: ‘Beschadigd hartweefsel kun je niet herstellen, maar door oefening kan de hartfunctie verbeteren. Bovendien zorgt conditietraining ervoor dat de spieren meer zuurstof ontvangen en er efficiënter mee omgaan. Zo kan de patiënt meer doen met eenzelfde hartfunctie. Verder is beweging goed voor de conditie van de bloedvaten, wat de kans op nieuwe vernauwingen verlaagt.’ Beweging verbetert rechtstreeks de prognose, en is daarnaast ook goed voor gewicht, bloeddruk en cholesterolgehalte. ‘In die zin is er ook een onrechtstreeks positief effect’, besluit De Maeyer.   

Info: cardiale revalidatie UZA, T 03 821 39 73

Een hartinfarct komt meestal totaal onverwacht. Of niet? ‘Patiënten die een hartinfarct hebben gehad, scoren bijna altijd hoog op een of meer risicofactoren’, zegt Claeys. Sommige daarvan kun je niet beïnvloeden. Zo stijgt het risico met de leeftijd en krijgen mannen gemiddeld tien of vijftien jaar vroeger een hartinfarct dan vrouwen. Ook diabetespatiënten lopen meer gevaar, al kunnen ze het risico beperken door hun bloedsuikerwaarden goed te controleren.

Niet onbelangrijk is ook familiale belasting. Wie een ouder, grootouder, broer of zus heeft die voor de leeftijd van 65 jaar een hartinfarct kreeg, heeft zelf 50 tot 70% meer risico om hetzelfde probleem te ontwikkelen. Verschillende andere risicofactoren, zoals diabetes en hoge bloeddruk, hebben echter ook een erfelijke component, zodat het belang van familiale belasting nog groter wordt. Dat hoeft geen reden tot fatalisme te zijn. ‘Juist die mensen hebben er alle baat bij de andere risicofactoren zo laag mogelijk te houden en kunnen zo heel veel winst boeken’, onderstreept De Maeyer.

De huisarts kan u helpen om uw risicofactoren onder controle te krijgen. Scoort u slecht op meerdere punten of heel slecht op één punt, dan is een cardiale check-up geen overbodige luxe. Via een fietsproef of echografie kan de cardioloog eventuele beginnende vernauwingen opsporen. Mannen laten zich het best controleren vanaf vijftig jaar, vrouwen vanaf zestig jaar. Als alles normaal is, volstaat een twee- tot driejaarlijkse check-up. Dan nog blijft preventie cruciaal. Een overzicht van de belangrijkste aandachtspunten. 

Stop met roken

Naast familiale belasting is roken een heel belangrijke risicofactor: rokers hebben 2,5 keer meer kans op een hartziekte. Door te stoppen met roken, boekt u altijd winst, zelfs al bent u al dertig jaar verslaafd. Weinigen slagen er echter in om op eigen houtje te stoppen. U kunt een rookstopprogramma volgen, al dan niet in combinatie met ondersteunende middelen als nicotinepleisters. 

Beweeg voldoende

Zes keer per week een half uur of drie keer per week een uur sporten aan een redelijke intensiteit - bijvoorbeeld wandelen aan een fiks tempo - verlaagt sterk het risico op hart- en vaatziekten, zowel bij gezonde mensen als bij personen die een hartinfarct hebben gehad. 

Eet gezond

Probeer elke dag vijf porties groente en fruit te eten. Gebruik magere of halfvolle melkproducten, vervang rood vlees zo veel mogelijk door gevogelte, vis en magere vleessoorten en zet minstens een keer per week vette vis op het menu. Gebruik gezonde vetten zoals olijfolie in plaats van boter en vermijd alleszins zo veel mogelijk verzadigde vetten. Wees ook niet te streng voor uzelf: alles kan, maar met mate. Met die instelling houdt u uw nieuwe voedingspatroon gemakkelijker vol. 

Hou uw cholesterolgehalte laag

Met de jaren is het verband tussen cholesterolgehalte en hart- en vaatziekten alleen maar duidelijker geworden. De richtlijnen worden almaar strenger. Uw totale cholesterolgehalte mag niet meer dan 190 milligram per deciliter bedragen. Lukt dat niet via gezonde voeding, bespreek dan met uw huisarts of u in aanmerking komt voor cholesterolverlagers. Er gaan stemmen op om een te hoog cholesterolgehalte zelfs al vanaf twintig jaar systematisch te behandelen.

Hou uw bloeddruk onder controle

De bovendruk van uw bloeddruk blijft het best beneden 140 mmHg, de onderdruk beneden de 90 mmHg. Voor diabetici liggen die grenswaarden lager. Een gezonde, zoutarme voeding en voldoende beweging kunnen helpen om uw bloeddruk te beheersen, maar soms is ook medicatie nodig. Een hoge bloeddruk versnelt het proces van aderverkalking. Hoe langer u ermee rondloopt, hoe hoger het risico op schade aan de hart- en bloedvaten. Ook jonge mensen met een te hoge bloeddruk hebben er dus alle belang bij het probleem aan te pakken.

Zorg voor een gezond gewicht

Overgewicht is een belangrijke risicofactor voor hart- en vaatziekten. Via de body mass index of BMI (gewicht gedeeld door het kwadraat van uw lengte) kunt u berekenen of u te zwaar bent. Voor vrouwen is een waarde tussen 20 en 25 ideaal, voor mannen tussen 20 en 27. Boven 25 (of 27 bij mannen) is er sprake van overgewicht. Vanaf een BMI van 30 lijdt u aan obesitas en loopt het risico sterker op.

Vermijd stress

Hart- en vaatziekten komen meer voor bij mensen met een zogenaamde type D-persoonlijkheid. Dat zijn personen die enerzijds gemakkelijk negatieve gevoelens hebben, en anderzijds sociaal geremd zijn. Vooral chronische stress ondermijnt uw gezondheid. Stress helemaal bannen lukt wellicht niet, maar door er op een goede manier mee om te gaan, komt u al een heel eind. Las voldoende ontladingsmomenten in en zoek iemand bij wie u af en toe uw hart kunt luchten.

Info: dienst cardiologie UZA, T 03 821 35 38, cardiale revalidatie UZA, T 03 821 39 73

Bereken uw risico

Via de Euroscore-tabel van de European Society of Cardiology (ESC) kunt u berekenen hoe groot de kans is dat u binnen dit en tien jaar overlijdt aan een hartinfarct. De link is onder meer te vinden op www.gezondheid.be (zoekterm euroscore). Meer info over de preventie van hart- en vaatziekten vindt u onder meer op www.cardiologischeliga.be en www.saintexcad.be. 

Uw maag dient zo leeg mogelijk te zijn om te voorkomen dat er via uw slokdarm zure maaginhoud naar uw luchtwegen zou vloeien. Als u onder narcose wordt gebracht voor een operatie, krijgt u in principe eerst een beademingsmasker op. Eens onder narcose wordt er een beademingsbuisje in uw luchtpijp gebracht. In de korte periode tussen het in slaap vallen en het aanbrengen van de beademingstube kan er zure maaginhoud naar de luchtwegen vloeien. Dat kan in het slechtste geval tot een longontsteking leiden. Tijdens de gewone slaap loopt u dat risico niet omdat uw luchtpijp zich dan in een natuurlijke reflex sluit voor opgerispte maaginhoud. Door de narcose en de spierontspannende medicatie wordt die reflex echter uitgeschakeld. Hoe minder er in uw maag zit, hoe kleiner het risico op terugvloeiend maagvocht. Dat geldt ook voor onderzoeken waarbij een buisje in de slokdarm wordt gebracht. Ook dan bestaat het risico dat er maagvocht in de luchtpijp belandt. 

Wat houdt nuchter zijn precies in?

Bij een geplande ingreep eet of drinkt u niets meer vanaf middernacht, ook geen water. Een slok water om medicatie in te nemen kan wel. Als de ingreep in de namiddag plaatsvindt, is een licht ontbijt meestal geen probleem, mits expliciete toestemming van uw arts. Als u onverwacht nog dezelfde dag moet worden geopereerd, bijvoorbeeld aan een breuk, worden nauwere tijdsmarges gehanteerd. Het volstaat dan dat u zes uur niet gegeten hebt. 

Wat bij een spoedoperatie?

Als u door een spoedgeval onmiddellijk onder het mes moet, past de anesthesist een andere techniek toe. Hij kiest dan voor rapid sequence induction, ook wel crush-inductie genoemd. U krijgt dan slaapmedicatie die erg snel werkt, zodat u meteen een beademingstube kan krijgen en uw luchtpijp vanaf het begin beschermd is. Dat gebeurt ook als een patiënt meer risico loopt om maaginhoud op te geven, bijvoorbeeld door zwangerschap. Een crush-inductie houdt iets meer risico op complicaties in.

Info: dienst anesthesiologie UZA, T 03 821 30 42