magUZA - zorgmagazine van het universitair ziekenhuis van antwerpen

Een verleidelijk schaaltje aardbeien, een heerlijke visschotel of gewoon een stukje smaakvolle kaas. Het water komt in de mond maar het lichaam protesteert. Waarom reageren sommigen onder ons allergisch op voedselbestanddelen die vaak gezond en noodzakelijk zijn voor ons lichaam?

Voedselallergieën zijn niet makkelijk op te sporen. De mogelijke allergenen in de meeste voedingsstoffen zijn nog onvoldoende gekend om ze via de bestaande technieken op te sporen. Er zijn ook bijkomende moeilijkheden. Soms reageren mensen lang nadat ze iets gegeten hebben zodat het verband tussen het voedsel en de reactie erop niet altijd duidelijk is. Bovendien zijn niet alle reacties echt allergisch. Voedingsbestanddelen die kleurstoffen of bewaarmiddelen bevatten kunnen namelijk pseudo-allergische reacties veroorzaken. In dat geval spreken we over voedselintolerantie. De werking ervan is echter niet gekend. Tot slot is het mogelijk dat iemand een onjuist verband legt tussen een lichamelijke reactie en iets wat hij gegeten of gedronken heeft, bijvoorbeeld omdat hij het niet lekker vond.

Opsporingstechnieken

De meest betrouwbare diagnosemethoden zijn eliminatie en provocatie. Uiteraard kan de provocatietechniek, waarbij bepaalde voedselbestanddelen toegediend worden om een reactie uit te lokken, alleen in ziekenhuisverband gebeuren. De reacties kunnen immers hevig zijn.
UZA-hoofddiëtiste Martine De Clercq licht toe: ‘Bij een patiënt die vermoedelijk allergisch is voor een voedingsbestanddeel gaan we twee zaken na. We vragen uitvoerig naar wat hij of zij eet en wat verdacht is. Dan gaan we na of de patiënt geen tekorten heeft. Artsen, familie of magazines geven immers zoveel adviezen waardoor mensen vaak onterecht bepaalde zaken niet meer eten waardoor een tekort kan ontstaan. In het ergste geval wordt de patiënt opgenomen en stoppen we de voeding totaal. Hij krijgt dan enkele dagen een speciale sondevoeding die bestaat uit aminozuren met alle noodzakelijke vitamines en mineralen. Dan testen we dagelijks een voedingsmiddel via de sonde. Een dergelijke provocatieprocedure is niet zonder gevaar en dient zeer omzichtig te gebeuren. Bij een positieve reactie moet de patiënt het aldus geïdentificeerde voedingsmiddel vermijden. Als het een noodzakelijk voedingsbestanddeel is, stellen we waar mogelijk een alternatief (bijvoorbeeld sojamelk in plaats van melk) voor of moet het tekort (bijvoorbeeld calcium) via pilletjes gecompenseerd worden.’

Eten met gezond verstand
Het zou fout zijn te denken dat deze opsporingstesten alles kunnen oplossen. ‘Vaak ken je niet de samenstelling van de voeding’, merkt diëtiste Annemie Van de Sompel op. ‘Een kleine hoeveelheid kan al voldoende zijn om een allergische reactie te krijgen. Vaak vragen mensen lijsten van bijvoorbeeld koekjes zonder melk maar een fabrikant kan de samenstelling van het product na verloop van tijd wijzigen. Ook als diëtisten kunnen wij dat niet allemaal weten. Sinds november 2005 is er een strengere regelgeving naar etikettering toe maar fabrikanten zijn voorzichtig en vermelden vaak dat er mogelijk een spoor van dit of dat in zit, of dat het product vervaardigd werd in een fabriek waar bepaalde andere zaken verwerkt worden die een ongunstige invloed kunnen hebben. Het gevolg is dat mensen nog minder durven eten.’
In hun praktijk worden de diëtisten ook geconfronteerd met de psychosociale gevolgen van voedingsallergie. ‘Wanneer we mensen adviseren bepaalde voedingsbestanddelen te vermijden, willen we absoluut zeker zijn’, zegt Martine De Clercq. ‘Omgekeerd is het ook niet makkelijk om mensen te overtuigen dat ze bepaalde zaken die ze al lang vermijden, toch kunnen eten. Soms zie je eetstoornissen ontstaan omdat ze te veel focussen op voeding.’

Kruisallergieën: de appel valt niet ver van de boom

Minder gekend maar geen minder groot probleem zijn de zogenaamde kruisallergieën. Ongeveer 50% van de personen die overgevoelig zijn voor (berken)pollen kunnen ook allergisch reageren op pit- en steenvruchten (appels, peren, perziken,...) en bepaalde groentesoorten (wortels, selder, aardappel,...) omdat deze spijzen eiwitten bevatten die sterk gelijken op de eiwitten van pollen. Gelukkig is deze vorm van kruisallergie doorgaans niet de gevaarlijkste en blijven de symptomen meestal beperkt tot het orale allergiesyndroom (zie hiernaast: Voedsel van plantaardige oorsprong). Overgevoeligheid voor noten kan aanleiding geven tot een heel ernstige reactie met levensbedreigende zwellingen van mond- en keelholte evenals shock.
‘In de VS vormt allergie voor pinda de belangrijkste doodsoorzaak bij allergieën’, weet prof. dr. Didier Ebo, immunoloog in het UZA. ‘Het onderzoek naar de oorzaken van deze kruisallergieën en vooral de implicaties naar patiënten toe is nog volop aan de gang. Men vermoedt dat vele relaties tussen allergieën nog ontdekt zullen worden en dat nieuwe diagnostische testen nodig zullen zijn om de risicopatiënten beter te identificeren. Binnen onze dienst wordt in dat verband veel onderzoek geleverd naar de waarde van de basofielenactivatietest.