Rugrevalidatie

Lage rugpijn kan een ware marteling zijn. Binnen het rugrevalidatieprogramma van het UZA leren patiënten beter om te gaan met hun rug en de belastbaarheid ervan te verhogen. Toverformules om de klachten te doen verdwijnen, zijn er niet. Maar de meerderheid krijgt de pijn zo onder controle. Weer actief worden en blijven zijn de sleutelwoorden.

Oorzaken lage rugpijn
Lage rugpijn heeft zelden een specifieke oorzaak. Maar bij zo'n 15 procent van de patiënten is er een duidelijk aanwijsbaar probleem, zoals een wervelbreuk, een infectie of een reumatische ziekte.
Bij de overige 85 procent wordt gesproken van aspecifieke lage rugpijn. Typisch bij die patiënten is dat ze bij bepaalde bewegingen of houdingen meer last hebben dan anders, bijvoorbeeld bij buigen of lang staan. De pijn treedt op doordat het systeem van spieren en gewrichten niet meer in optimale staat is.

Diagnose
'Als een patiënt zich bij de specialist fysische geneeskunde aanmeldt, wordt het probleem eerst zorgvuldig in kaart gebracht. Indien nodig worden bijkomende onderzoeken uitgevoerd. Op die manier wordt een eventuele ernstige oorzaak uitgesloten', zegt prof. dr. Gaëtane Stassijns, waarnemend diensthoofd fysische geneeskunde en revalidatie.
De dienst beschikt over geavanceerde technische apparatuur om een haarfijne diagnose mogelijk te maken. Er kan bijvoorbeeld een elektromyografie worden uitgevoerd, in feite een meting van de spier- en zenuwactiviteiten. Daarmee worden eventuele zenuwbeschadigingen opgespoord.
Via functionele onderzoeken, waarbij de patiënt welbepaalde bewegingen uitvoert aan een toestel, krijgt de arts een precies beeld van de belastbaarheid en beweeglijkheid van de rug en de sterkte van de rug- en rompspieren.

Behandelingsplan
Afhankelijk van de aandoening wordt een behandelingsplan uitgestippeld. Dat kan bestaan uit kinesitherapie, medicatie, inspuitingen of - heel zelden - een operatie, vaak in combinatie met elkaar. Ingewikkelde dossiers worden multidisciplinair besproken.

Rugrevalidatieprogramma

'Patiënten met aspecifieke lage rugpijn behandelen we sinds enkele jaren via ons rugrevalidatieprogramma', zegt Stassijns. 'Daarbij wordt het rugprobleem in teamverband aangepakt. De kinesitherapeut en de ergotherapeut leren de patiënt de belastbaarheid van zijn rug te verhogen en deze tegelijk zo min mogelijk te belasten. De arts coördineert en begeleidt de behandeling.'

Oefenschema op maat
Opnieuw actief worden vormt de hoeksteen binnen de therapie. Op basis van resultaten van specifieke metingen wordt een oefenschema op maat uitgewerkt.
'Hoe langer de patiënt stil blijft zitten, hoe groter de kans dat het rugprobleem chronisch wordt', beklemtoont Stassijns. 'Door die immobiliteit gaan spierkracht, beweeglijkheid en uithouding nog verder achteruit, waardoor hij dreigt in een vicieuze cirkel te belanden. Dat betekent niet dat de patiënt lukraak moet beginnen te sporten. Van ons krijgt hij een individueel trainingsschema binnen zijn mogelijkheden en met de nodige begeleiding. Door coördinatieoefeningen te doen aan een speciaal toestel met monitor, kan hij aflezen of hij de oefeningen goed doet. Soms hebben patiënten een regelrechte angst ontwikkeld om te bewegen. Het is cruciaal dat we hem helpen die angst te overwinnen.'

Rugschool
Een onderdeel van de rugrevalidatie is de rugschool, waarbij de patiënt leert beter om te gaan met zijn rug. In de eerste plaats wordt uitgelegd hoe de rug precies in elkaar zit. Daarnaast is er een praktisch gedeelte, waarbij de ergotherapeut toont hoe de patiënt zijn rug in het dagelijkse leven kan sparen.
'Wij zien de patiënt eenmalig voor een sessie van anderhalf tot twee uur, waarbij we eerst uitleggen hoe je veilig tilt', zegt ergotherapeute Lies Verhaeghe. 'Vervolgens overlopen we een normale dag, en leren we hoe je allerlei dagelijkse activiteiten kunt uitvoeren zonder je rug overmatig te belasten. Dat gaat van liggen, zitten en staan tot schijnbaar kleine dingen als tanden poetsen, de afwasmachine leegmaken en in en uit de auto stappen.' Een veel gemaakte fout is voorover buigen in plaats van door je knieën te gaan.
'En je romp draaien om iets te nemen of te tillen. Dat is absoluut uit den boze', vult Verhaeghe aan. Ook de werksituatie wordt onder de loep genomen. Soms neemt de fysisch geneesheer contact op met de arbeidsgeneesheer van de werknemer om noodzakelijke aanpassingen aan de werkplaats te bespreken.
De afdeling ergotherapie heeft een keuken, badkamer, bureau-opstelling, bed, poetsgerei en zelfs een auto, zodat de patiënt tips meteen in de praktijk kan omzetten. Ook kan hij ter plaatse ergonomische stoelen en hoofdkussens testen. Na afloop krijgt hij een rugbrochure mee waarin alles nog eens uitgelegd staat.

Psycho-sociale begeleiding
Soms wordt binnen de rugrevalidatie ook de maatschappelijk werker ingeschakeld, bijvoorbeeld als de patiënt door zijn rugprobleem zijn werk niet meer kan uitoefenen. Dat is gelukkig een minderheid.

Psychologische begeleiding
In bepaalde gevallen is er ook nood aan psychologische begeleiding.
'Redenen kunnen zijn dat psychische problemen mee aan de basis liggen van de rugpijn of, omgekeerd, dat de pijnklachten op het gemoed gaan wegen', zegt Stassijns.

Pijnbestrijding
Nauwe samenwerking is er ook met het multidisciplinair pijncentrum. Door de pijn zo snel mogelijk onder controle te krijgen, is er meer kans dat het revalidatieprogramma slaagt.

Resultaat
'Bedoeling is dat de patiënt het voorgestelde programma nauwgezet volgt. Dat betekent op vaste tijdstippen oefenen en de eventueel voorgeschreven medicatie nemen, ook als hij eens geen zin of weinig tijd heeft. Zo bereik je de beste resultaten', weet Stassijns.
De overgrote meerderheid van de patiënten kan geholpen worden - zonder heelkunde.
'We kunnen onze patiënten niet beloven dat ze nooit meer rugpijn zullen hebben, maar meestal is het wel mogelijk de pijn onder controle te krijgen. Het komt erop aan dat de patiënt leert wat wel en niet kan. Vooral mensen die op een gezonde manier actief blijven, hebben een goede kans dat hun rug voortaan geen problemen meer stelt.'

Alarmsignalen

Raadpleeg bij rugpijn zo snel mogelijk een arts als
  • je voor het eerst pijn krijgt voor je twintigste of na je 55ste
  • de pijn constant is en niet overgaat met rusten
  • de pijn zich situeert ter hoogte van de borstkas
  • je in het verleden een kwaardaardige tumor hebt gehad
  • de pijn gepaard gaat met een algemeen gevoel van ziekte, koorts of onverklaarbaar gewichtsverlies
  • de pijn uitstraalt naar je benen of voeten
  • je kampt met krachtsverlies in de benen of verlammingsverschijnselen
  • er ook sprake is van incontinentie
  • je vooral 's nachts pijn voelt

Tips voor een gezonde rug

  • Probeer voldoende te bewegen. Ideaal zijn zwemmen, wandelen, gymnastiek, yoga, fietsen en joggen op een zachte ondergrond.
  • Ga bij het tillen door je knieën en hou de last dicht tegen je lichaam.
  • Wat je nooit mag doen: kracht uitoefenen of iets zwaars tillen terwijl je je romp draait. Dat gebeurt bijvoorbeeld als je een krat bier uit je winkelkarretje tilt en deze zonder je voeten te verplaatsen in de koffer van je auto zet. Verzet zoveel mogelijk je voeten om dit te vermijden.
  • Zet spullen die je vaak nodig hebt, binnen handbereik. Zo vermijd je bukken en in de hoogte reiken. Plaats zware spullen laag.
  • Verander bij lang zitten regelmatig van houding.
  • Draag zorg voor je houding als je zit. Hou je hoofd rechtop en ontspan je schouders door je bovenarmen losjes te laten hangen.
  • Slaap bij voorkeur op je zij.

Pijncentrum helpt rugprobleem controleren

Het pijncentrum vervult niet zelden een essentiële rol bij de behandeling van rug- en nekpijn. Een keer per week wordt er met de dienst fysische geneeskunde een gemeenschappelijke raadpleging gehouden.
'De laatste jaren worden we almaar meer betrokken bij de diagnosestelling', zegt dr. Guy Hans, medisch coördinator van het multidisciplinair pijncentrum. 'Met behulp van infiltraties (soort van inspuitingen, red.) kunnen we een bepaalde zenuw tijdelijk tot rust brengen. Als de patiënt dan geen pijn meer heeft, weet je waar het schoentje wringt.'
Daarnaast biedt het pijncentrum indien nodig ondersteuning tijdens de revalidatie. Als mensen na lange tijd weer actief worden, krijgen ze aanvankelijk meer pijn. Door hun pijnmedicatie tijdelijk aan te passen, is de kans op succes groter.
'Ten slotte komen ook uitbehandelde patiënten bij ons terecht', vervolgt Hans. 'Als alle therapiemogelijkheden zijn uitgeput en de pijn blijft, kun je alleen nog symptomatisch te werk gaan. Wij doen dan al het mogelijke om de pijn draaglijk te maken.'
Hans beklemtoont het belang van multidisciplinaire samenwerking. 'Als diensten kunnen we niet zonder elkaar. Een rugrevalidatie lukt vaak maar als je de pijnbehandeling op punt stelt, en vice versa. Chronische rugpatiënten volledig pijnvrij krijgen is meestal niet mogelijk, maar door het probleem vanuit verschillende disciplines aan te pakken, raken de meesten weer tot op zekere hoogte geïntegreerd in de maatschappij. Die toegenomen samenwerking is wellicht het belangrijkste winstpunt van de afgelopen jaren.'

DOSSIER