Oorzaken verminderde nierwerking

Belangrijke oorzaken chronisch nierfalen

Nogal wat acute nieraandoeningen, waaronder nierstenen, kunnen behandeld worden zonder dat de nieren er een beschadiging aan overhouden. Andere nierziekten tasten de nieren geleidelijk aan en kunnen op termijn tot een niervervangende behandeling leiden, dat wil zeggen nierdialyse of transplantatie.
'Een aangeboren en relatief veelvoorkomende nierziekte is de polycystische nierziekte, waarbij er zich cysten vormen op de nieren', zegt Verpooten. 'Ook type 1 diabetes kan aanleiding geven tot nierproblemen. Verder is er glomerulonefritis, een nierziekte waarbij de nierfilters ontsteken. Die aandoening treedt nog bijna uitsluitend op als gevolg van bepaalde systeemziekten, zoals lupus. Een quasi uitgestorven fenomeen zijn nierproblemen als gevolg van pijnstillers die fenacetine bevatten. Deze zijn intussen van de markt gehaald.'

Meer nierproblemen bij 65-plussers

Het aantal mensen beneden 65 jaar dat met nierproblemen geconfronteerd wordt, is de afgelopen decennia niet toegenomen. Wel belanden er vandaag meer ouderen aan de kunstnier. Die evolutie hangt onder meer samen met de toename van hart- en vaatziekten.
'Je moet weten dat de werking van de nier sowieso achteruitgaat met het ouder worden', verduidelijkt Verpooten. 'Bij een gezond persoon van 75 jaar is de nierwerking nog maar de helft van wat die was op 25-jarige leeftijd. Dat is perfect normaal. Maar sommige factoren kunnen ertoe leiden dat de nierwerking sneller achteruitgaat, en dan is er wel een probleem.'
De grote boosdoener is aantasting van de bloedvaten in de nieren. Een slecht doorbloede nier kan niet naar behoren functioneren. Aan de basis van dat probleem ligt meestal hartfalen of een slecht behandelde hoge bloeddruk. Ook een te hoog cholesterolgehalte kan de doorbloeding in het gedrang brengen, evenals type 2 diabetes en roken.

Risicogroepen

Doordat nierziekten op zich heel zeldzaam zijn, is een algemene screening weinig zinvol. Wel zijn er bepaalde risicogroepen. Type 1 diabetici laten hun nieren bij voorkeur regelmatig nakijken. Zijn er nierziektes in de familie, dan is het nuttig na te gaan of het om een erfelijke variant gaat. Ook mensen met een chronische hoge bloeddruk moeten alert zijn.

Symptomen

'Op een hoge bloeddruk na treden symptomen meestal pas in een heel laat stadium op', weet Verpooten. 'Bij sommige nierziekten houdt de patiŽnt vocht op. Is de filterwerking erg verstoord, dan kunnen mensen last krijgen van misselijkheid, gewichtsverlies, vermoeidheid en concentratiestoornissen. Maar meestal wordt het probleem opgespoord en behandeld voor het zo ver gekomen is.'

Schadelijke medicatie

Doordat de nieren de filter van het bloed zijn, reageren ze erg gevoelig op giftige stoffen. Bepaalde medicijnen kunnen op korte termijn een nefaste invloed hebben op de nieren, vooral als hun werking voordien al minder goed was.
'Mensen moeten vooral oppassen met niet-steroÔdale ontstekingsremmers (NSAID), medicijnen die worden voorgeschreven bij spier- en gewrichtspijnen. Het gebruik hiervan is extra riskant in combinatie met bepaalde medicatie tegen hartfalen', zegt prof. dr. Gert Verpooten.
Samen met collega dr. Hilde Smets deed hij onderzoek naar dit fenomeen.
Verpooten: 'We stonden ervan versteld hoe vaak mensen - meestal oudere patiŽnten - deze schadelijke combinatie van geneesmiddelen voorgeschreven krijgen. Intussen zijn we uitgenodigd om het probleem toe te lichten op een congres in Canada.' Moraal van het verhaal is dat oudere patiŽnten goed moeten uitkijken met wat ze slikken. Een huisarts die vertrouwd is met hun ziektegeschiedenis kan foute keuzes voorkomen.
Ook schijnbaar onschuldige middeltjes kunnen ernstige neveneffecten hebben. De dienst nierziekten kreeg recent meerdere patiŽnten over de vloer van wie de nieren onherstelbaar beschadigd waren na een vermageringskuur - op doktersvoorschrift - met Chinese kruiden.

Multidisciplinair overleg

De dienst nierziekten werkt nauw samen met andere diensten van het UZA. Aangezien nogal wat nierpatiŽnten vroeg of laat problemen krijgen met hun hart, is er regelmatig overleg met de dienst cardiologie. Ook met de dienst diabetologie is er een intense samenwerking.
'Verder vormen we ťťn team met de chirurgen die de niertransplantaties uitvoeren. Andere artsen waar we vaak mee samenzitten zijn de kinderartsen, de reumatologen en de urologen. Voor de diagnose zijn we sterk afhankelijk van de radiologen en de klinisch biologen', zegt prof. dr. Gert Verpooten.
Ook met artsen buiten het UZA wordt er samengewerkt. Sinds kort is er een wekelijkse patiŽntenbespreking met andere Antwerpse nierspecialisten. Ook voor de niertransplantaties is er maandelijks multidisciplinair overleg met andere ziekenhuizen. Hieraan nemen ook de uroloog, cardioloog, chirurgen en tandarts deel.