magUZA - zorgmagazine van het universitair ziekenhuis van antwerpen

Een operatie ondergaan waardoor er minder in je maag kan of het eten nog maar gedeeltelijk verteert. Het klinkt eenvoudig, en het blijkt ook een efficiënte manier om kilo's te verliezen. 'Maar de ingrepen zijn niet zonder nadelen en risico's, en zijn daarom alleen bestemd voor ernstig zwaarlijvige mensen die verder alles geprobeerd hebben', zegt prof. dr. Guy Hubens, abdominaal chirurg in het UZA.

Profiel patiënten
Mensen die jaren gedieet hebben, maar na elke veelbelovende vermageringskuur nog wat gewicht hebben bijgewonnen. Het is een typisch profiel van patiënten die ten einde raad een operatie overwegen. De zwaarste patiënt die Hubens ooit opereerde, woog 230 kilo.

Twee soorten ingrepen
In grote lijnen zijn er twee soorten ingrepen: je kan ervoor zorgen dat er minder eten in de maag kan, of je kan een operatie uitvoeren waardoor het voedsel maar gedeeltelijk verteert.

Maagverkleiningsoperaties
'Binnen die eerste categorie, de maagverkleiningsoperaties, is het zogenaamde maagbandje het bekendst', legt Hubens uit. 'Bij die ingreep plaats je even onder de slokdarm een ring rond de maag. Zo creëer je een hindernis, waardoor het voedsel maar moeizaam wegkan. De patiënt krijgt snel een volheidsgevoel en kan nog maar kleine hoeveelheden tegelijk eten. De ring moet regelmatig worden opgespannen door er een vloeistof in te spuiten. Dat gebeurt met behulp van een onderhuids reservoir, dat via een slangetje met de maagband verbonden is.'
Bij een ander type ingreep wordt een gedeelte van de maag als het ware 'toegeniet'. Ook in dat geval krijg je een trechtereffect waarbij het voedsel maar mondjesmaat kan doorstromen naar de rest van de maag.
'Mensen die voor een van deze ingrepen kiezen, moeten beseffen dat ze niet meer ongebreideld kunnen eten', stipt Hubens aan. 'Eten ze te veel, dan gaan ze braken. Bepaalde voedingswaren, zoals vlees en wit brood, kunnen ze alleen nog maar eten als ze die heel fijn kauwen. Roomijs, frisdrank en mayonaise passeren dan weer probleemloos door de maagring. Daarom moet de patiënt een zekere discipline aan de dag blijven leggen. Blijft hij die zoetigheden in grote hoeveelheden binnenspelen, dan valt hij uiteraard niet veel af. En tenslotte zijn deze mensen ook verplicht rustig en traag te eten, zoniet raakt het voedsel niet door de maagring.'
Beide ingrepen gebeuren via een kijkoperatie, waardoor de meeste patiënten al na een tot drie dagen naar huis kunnen en snel hersteld zijn. Toch blijft er altijd een kans op complicaties. Vooral bij patiënten die vaak braken, kan het maagbandje bijvoorbeeld afglijden. In dat geval kan het bovenste deel van de maag over de maagring klappen, waarna er op de duur geen voedsel meer door kan. De patiënt moet dan zo snel mogelijk een hersteloperatie ondergaan.

Operaties die vertering verhinderen
Van de tweede groep ingrepen, die de vertering van het voedsel gedeeltelijk verhinderen, is de Scopinaro-ingreep het bekendst.
'Ons eten wordt verteerd doordat het zich in het begin van de dunne darm met gal- en pancreassap vermengt', legt Hubens uit. 'Nu kunnen we een gedeelte van de dunne darm als het ware in twee kanalen opsplitsen, waardoor het voedsel en die verteringssappen zich pas aan het eind mengen. Er is dan maar een gedeeltelijke vertering, waardoor er ook veel minder vetten in het bloed terechtkomen. Deze ingreep is wel vrij ingewikkeld en gebeurt meestal via een traditionele operatie. De meeste patiënten moeten een tot drie weken herstellen.'
Een nadeel van de verminderde vertering is dat een aantal belangrijke stoffen te weinig of helemaal niet in het bloed worden opgenomen, voornamelijk vitamines, magnesium, calcium en ijzer. Daarom moet de patiënt nauwgezet een aantal voedingssupplementen innemen. Ook moet hij elke maand op controle gaan.
'Een bijkomend nadeel is dat veel patiënten kampen met hevige diarree en winderigheid die gepaard gaat met een extreem slechte geur. Dat kan een sociale handicap betekenen', vult Hubens aan.

Welke ingreep is best voor wie?
Wie het meest gebaat is met welke ingreep, hangt onder meer van de eetgewoontes van de patiënt af.
Hubens: 'Gaat het om iemand die enorme porties eet, dan is een maagverkleining het meest aangewezen. Is de patiënt daarentegen een onverbeterlijke snoeper, dan is hij beter af met de andere operatie. Maar als iemand van nature last heeft van diarree, is dat geen goede optie. Zo zijn er heel wat factoren waar je rekening mee moet houden.'

Combinatie van beide ingrepen
Vandaag kiezen meer en meer artsen voor een combinatie van beide soorten ingrepen: een zogenaamde gastric bypass.
'Bij die operatie scheiden we de maag in twee compartimenten, waarbij alleen het kleine bovenste deel als reservoir werkt. Dat brengen we in verbinding met de dunne darm, op zo'n manier dat alleen het begin van de dunne darm niet gebruikt wordt voor vertering. Op die manier combineer je de principes van beide ingrepen: de maag wordt verkleind én de vertering wordt grotendeels tegengehouden. Het nadeel van deze operatie is dat je op twee plaatsen een verbindingsnaad moet maken, wat de kans op een lek doet toenemen. Het voordeel is dan weer dat de patiënt zo goed als geen last heeft van winderigheid of diarree.'

Selectiecriteria
Een vermageringsoperatie gebeurt niet zomaar op eenvoudige aanvraag.
'Er zijn strenge selectiecriteria', zegt UZA-chirurg prof. dr. Guy Hubens. 'Patiënten met een BMI (gewicht in kg gedeeld door lengte maal lengte in m) tussen 35 en 40 komen in aanmerking op voorwaarde dat ze door hun overgewicht minstens twee andere belangrijke gezondheidsproblemen hebben, zoals een te hoge bloeddruk of hartritmestoornissen. Met een BMI hoger dan 40 is de patiënt sowieso een kandidaat. Is iemands BMI lager dan 35, dan doen we het in principe niet. Alleen patiënten die aan de criteria voldoen, krijgen de operatie terugbetaald.' Voor er een ingreep plaatsvindt, ondergaat de patiënt een grondig onderzoek. Dat om eventuele andere problemen uit te sluiten die een operatie nutteloos of zelfs riskant zouden maken.
En wat als de patiënt nadien spijt krijgt en de operatie ongedaan wil laten maken?
'In het geval van een maagbandje is dat geen probleem. Bij de andere ingrepen is het meestal haalbaar, maar alleszins niet gemakkelijk', weet Hubens.

Effect operatie
Sommige patiënten vallen het eerste jaar na de ingreep tientallen kilo's af. Een enkele keer is er zelfs plastische chirurgie nodig om overtollige huid weg te nemen. Hoewel patiënten na de ingreep vaak met bepaalde ongemakken of beperkingen moeten leven, zijn de meesten vrij tevreden. 'Ik hoor patiënten vaak zeggen dat ze aan een totaal nieuw leven begonnen zijn', aldus Hubens.