Huidkanker


Meer aandacht voor huidkanker

Eind jaren zestig, begin jaren zeventig kwamen zuiderse vliegvakanties op. Bleke Belgen die het hele jaar op kantoor hadden gezeten, trokken massaal naar het zonnige zuiden om er hun melkwitte vel zonder scrupules en vaak ook zonder goede zonnemelk aan de brandende zon bloot te stellen. De prijs daarvan betalen we vandaag: het aantal melanomen - de meest agressieve vorm van huidkanker - is de afgelopen tien jaar duidelijk toegenomen.
'In de jaren zeventig en tachtig, toen zowel zonnevakanties als de zonnebank heel populair werden, stond bescherming tegen de zon niet hoog op de agenda. Vandaag wordt er veel meer aandacht aan besteed en is er ook meer over geweten', zegt prof. dr. Julien Lambert, diensthoofd dermatologie.

Kinderen extra kwetsbaar

Het staat vast dat vooral zonnebrand opgelopen tijdens de kindertijd op latere leeftijd een sterk verhoogd risico op huidkanker geeft.
Lambert: 'Als ik hierover les geef aan studenten, word ik altijd een beetje pathetisch. Ik toon dan een dia van een gebruinde peuter die in zijn blootje op het strand speelt, en zeg "dit is een misdaad". Want dat is het ook.' Vooral bij kinderen moet zonnebrand dus tussen tegen alle prijs voorkomen worden. Vroeger werd gesteld dat het risico extra groot was tot de leeftijd van tien jaar, vandaag is die leeftijdsgrens opgetrokken tot twintig jaar.

Insmeren is de boodschap

Maar ook volwassenen moeten uiteraard voorzichtig zijn. Een zonnemelk met een voldoende hoge beschermingsfactor is een must voor al wie zich blootstelt aan de zon. Zelfs met een hoge factor moet je je elke drie tot vier uur insmeren, want na die tijd blijft er van de zonnemelk niet veel over.
'Eigenlijk bestaat er niet zoiets als gezond bruinen. Een gebruinde huid heeft sowieso schade opgelopen. Maar het spreekt voor zich dat zonnebrand nog veel meer schade toebrengt', aldus Lambert.

Types huidkanker

In de media krijgt vooral het melanoom, ook wel eens de zwarte doder genoemd, de meeste aandacht. Er zijn nochtans verschillende types huidkanker.
Lambert: 'Het overgrote deel van de huidkankers zijn geen melanomen. Deze kankers, die vooral voorkomen bij vijftig-plussers, kun je onderverdelen in de basocellulaire en spinocellulaire kankers. De basocellulaire kankers zijn vrij - tussen aanhalingstekens - goedaardig. Het gaat om een letsel dat blijft groeien, maar als je dat wegsnijdt, is de zaak vergeten. Er zijn in principe nooit uitzaaiingen. Bij de spinocellulaire kankers is er een kleine kans op uitzaaiingen, maar ook deze vorm is veel minder kwaadaardig dan het melanoom. Een aandoening die vaak aan spinocellulaire kanker voorafgaat, is actinische keratose. Die kwaal, die gepaard gaat met een abnormale verhoorning van de huid, is op zich goedaardig, maar moet behandeld worden om erger te voorkomen.'

Nieuwe behandelingen baso- en spinocellulaire kankers

De behandeling van de baso- en spinocellulaire kankers is de laatste jaren sterk geëvolueerd. Ze kunnen op een weinig ingrijpende manier genezen worden.

Zalf
Lambert: 'Hoewel de klassieke chirurgische behandeling de eerste optie blijft, maken we bij bepaalde basocellulaire kankers en actinische keratose sinds kort af en toe gebruik van een zalf die Aldara heet. Deze stimuleert het afweersysteem. Door het product een paar keer per week aan te brengen, geneest het letsel. De zalf veroorzaakt wel wat irritatie, maar er moet niet gesneden worden en er zijn dus ook geen littekens.'

Fotodynamische therapie
Eén van de meest recente technieken die op de dienst worden toegepast, is fotodynamische therapie. Vooral basocellulaire kankers en actinische keratose reageren hier goed op.
Lambert: 'Het letsel wordt eerst zoveel mogelijk van opperhuid ontdaan, waarna de arts er een zalf op aanbrengt. Die zalf bevat een product dat reageert op licht en wordt opgenomen door de kwaadaardige cellen. Drie uur later wordt het letsel blootgesteld aan een lamp met roodkleurig licht, die ervoor zorgt dat het product in de zalf geactiveerd wordt. Dat heeft als effect dat alleen de kwaadaardige cellen vernietigd worden, met alweer als voordeel dat je niet moet snijden en er geen littekens worden gemaakt.'

Mohs chirurgie
Maar ook als er gesneden moet worden, hoeft dat niet altijd verregaande sporen na te laten. Vooral bij letsels in het aangezicht maakt het UZA vandaag gebruik van zogenaamde Mohs chirurgie. Daarmee kan het weg te snijden vlekje preciezer afgebakend worden, is er minder littekenvorming en is de kans op herval veel kleiner.
'Concreet wordt het verwijderde stuk huid meteen na de ingreep geanalyseerd. Dankzij een aangepaste snijmethode kan de patholoog heel nauwkeurig bepalen of alle kwaadaardige cellen zijn weggesneden, en zo nee, aan welke kant er bijkomend weefsel verwijderd moet worden. Als dat nodig blijkt, ondergaat de patiënt meteen een tweede behandeling, en zo nodig een derde. Die techniek is weefselsparend, wat vooral een voordeel is bij vlekjes in het aangezicht. Nog belangrijker is uiteraard het feit dat patiënten veel minder vaak hervallen. Op onze dienst neemt dr. Kim Lapière deze behandeling voor haar rekening.'

Melanoom

De kanker waarvoor mensen terecht het meest bang zijn, is melanoom. Die vorm kan al optreden bij jonge patiënten en uitzonderlijk bij kinderen, en vraagt meestal om een meer agressieve therapie. Het letsel moet altijd breed weggesneden worden en bij verder gevorderde melanomen is er nood aan bijkomende chemotherapie.
Hoe sneller een patiënt met een melanoom zich laat behandelen, hoe beter de prognose, aangezien de genezingskansen samenhangen met de dikte van de kwaadaardige vlek. Met een melanoom van minder dan 1 millimeter bedragen de overlevingskansen zo'n 98 procent, met een letsel van meer dan 4 millimeter zakt dat percentage naar 35 procent.
'De behandeling van melanoom is de laatste dertig jaar niet zo sterk geëvolueerd. Er is vooral vooruitgang geboekt op het vlak van sensibilisering. Ook de kwaliteit van de zonnebeschermingsproducten is een heel stuk verbeterd. Je goed beschermen tegen de zon en oog hebben voor verdachte vlekjes is dan ook de beste manier om deze verraderlijke kanker te voorkomen', besluit Lambert.

Wanneer naar huidarts?

Hoewel huidkanker niet bij alle huidtypes evenredig voorkomt, zou iedereen op zijn minst moeten stilstaan bij de risico's. In de eerste plaats door veilig te zonnen, maar ook door op het juiste moment een dermatoloog op te zoeken. Dat doe je in eerste instantie het best rond je achttiende, omdat er dan al vrij veel pigmentvlekken gevormd zijn en de huidarts een goed beeld krijgt van 'je collectie' vlekjes, zowel wat aantal als structuur betreft. Op basis daarvan kan hij je persoonlijk risico inschatten en eventueel een halfjaarlijkse check-up aanraden. Dat is vooral belangrijk voor mensen die veel onregelmatige pigmentvlekken vertonen, van wie de huid van nature vatbaar is voor zonnebrand of bij wie huidkanker in de familie voorkomt.
Rond je vijftigste las je het best een tweede doktersbezoek in. Op dat moment heeft je huid al aardig wat zon gezien, en kan een eventuele actinische keratose - een veelvoorkomende aandoening die een voorloper is van huidkanker - opgespoord worden. Als de patiënt zijn zonnegedrag op dat moment nog aanpast, is de kans op een kwaadaardige afloop veel kleiner.

Laat je huid ogenblikkelijk nakijken als een pigmentvlek
  • groter wordt
  • van vorm verandert
  • van kleur verandert
  • voor het eerst opduikt, snel groeit en er onregelmatig uitziet

Ook verdacht zijn wondjes die maar niet genezen of telkens opnieuw verschijnen.

Pigmentkliniek

Wie bij zichzelf een verdacht huidvlekje vaststelt, kan dat laten nakijken op de dienst dermatologie van het UZA. Bij de controle maakt de arts gebruik van een dermatoscoop, een soort van loep die toelaat om de structuur en kleurschakeringen van het letsel uiterst nauwkeurig te beoordelen.
Risicopatiënten kunnen terecht in de pigmentkliniek, waar ook melanoompatiënten na hun behandeling op controle gaan. Verantwoordelijke is dr. Martine Schramme.
Zij maakt gebruik van een speciale dermatoscoop die verbonden is met een computer, waardoor de beelden digitaal opgeslagen kunnen worden. Dat heeft als grote voordeel dat er bij een volgende nazicht uiterst gedetailleerd vergelijkingsmateriaal beschikbaar is, zodat een eventuele verandering zwart op wit kan worden vastgesteld. Er wordt zowel een overzichtsfoto gemaakt, bijvoorbeeld van de rug, als specifieke beelden van de verdachte vlekjes.

Opgepast met zonnebank

De zonnebank: ongevaarlijk of toch niet helemaal?
'Een zonnebank geeft voornamelijk UVA-stralen vrij, terwijl het de UVB-stralen zijn waarvan we verbranden', zegt prof. dr. Julien Lambert. 'Lange tijd werd daarom verondersteld dat de zonnebank volledig onschadelijk is. Maar intussen weten we dat de UVA-stralen mee bijdragen tot het ontstaan van huidkanker. Als je dan bedenkt dat het vooral fanatieke zonnekloppers zijn die naar de zonnebank gaan, is het toch oppassen geblazen.'
Lambert raadt aan zich te beperken tot maximaal tien sessies per jaar. Mensen die van nature niet of nauwelijks bruin worden of andere risicofactoren hebben, zouden er beter helemaal geen gebruik van maken. Want zij lopen sowieso al meer gevaar op huidkanker.

DOSSIER

ALLES OVER