magUZA - zorgmagazine van het universitair ziekenhuis van antwerpen

Leeftijd, gevoelens, levenswijze, gezondheid. Onze huid verraadt het allemaal. Een goede verzorging van de huid is belangrijk om ons goed in ons vel te voelen. Toch is de ene huid gevoeliger dan de andere, vooral wanneer allergie in het spel is. Prof. dr. Julien Lambert, diensthoofd dermatologie in het UZA, zet de puntjes op de i bij de twee voornaamste huidallergieën, met name eczeem en zonne-allergie.

Velen denken bij eczeem meteen aan allergie terwijl het woord alleen wijst op een droge, jeukende, rode, schilferende huid die soms ook blaasjes vertoont. Eczeem is pas allergisch wanneer er sprake is van een specifieke reactie in ons immuunsysteem. We kunnen daarbij twee grote groepen onderscheiden: enerzijds een erfelijke vorm, nl. het atopisch eczeem, anderzijds een verworven vorm, nl. het contact-allergisch eczeem. Andere vormen van eczeem wijzen meestal op een irratie van de huid en kunnen in principe bij iedereen uitgelokt worden. Zo kan de huid geïrriteerd worden door intensief contact met bijvoorbeeld detergent of bleekwater, het bekende huisvrouweneczeem. De huid kan ook schraler worden door veelvuldig wassen of door koude winterlucht. Deze irritatie is normaal en niet te wijten aan een reactie van ons immuunsysteem. Het is wel zo dat de huid van mensen met allergisch eczeem in die gevallen vlugger irritatie zal vertonen.

Erfelijk of atopisch eczeem

‘Iemand met atopisch eczeem hoeft niet noodzakelijk allergisch te zijn voor een bepaalde stof’, beklemtoont prof. dr. Lambert. ‘Je kan gewoon een aanleg hebben om op bepaalde plaatsen eczeem te krijgen. Dat is nog steeds een misverstand bij heel wat ouders die met hun kind op consultatie komen. Ze willen per se weten waarvoor hun kind allergisch is maar dat is niet altijd het geval. Soms heeft het natuurlijk wel te maken met een bepaalde stof zoals bij kinderen met een melkallergie.’

Atopisch eczeem komt het meest voor bij kleine kinderen, mogelijk al vanaf zes maanden. Bij de allerkleinsten komt het eczeem vooral tot uiting op de wangen. Wanneer het kind iets ouder wordt, nestelt het eczeem zich vooral in de grote knieplooien en op de ellebogen. Bij volwassenen komt het vaak voor op het gezicht en de hals. De symptomen van eczeem zijn heel persoonsgebonden en het is onvoorspelbaar hoe lang iemand er last van zal hebben maar meestal is eczeem niet iets voor het leven. Het nauwlettend opvolgen van atopisch eczeem is belangrijk omdat het soms de voorloper is van andere atopische aandoeningen zoals astma of hooikoorts. De diagnose van atopisch eczeem verloopt via verschillende testen zoals de bloedtest waarin antistoffen worden opgespoord of de priktest waarbij een standaardreeks van allergenen via krasjes in de huid wordt aangebracht om een reactie uit te lokken. Bij een allergie treedt die reactie binnen het half uur op.

Contactallergie
Contactallergie is een allergie voor een bepaald product waarmee de huid in contact komt, bv. nikkel, parfum, zalfbestanddelen of rubber. ‘Contactallergie is niet erfelijk en kan je op om het even welk moment in je leven verwerven, ook als je voordien al vaker met dat product in contact gekomen bent’, legt Lambert uit. ‘Op een bepaald moment is de huidbarrière niet intact en kan het verantwoordelijk allergeen makkelijk binnendringen. Het immuunsysteem ervaart het allergeen dan als vreemd en reageert. Het eczeem verschijnt eerst op de plaats waar de huid contact had met ‘de dader’ maar in een ernstige vorm kan de reactie zich ook via de bloedbaan verspreiden waardoor ook op andere plaatsen eczeem opduikt. Bij een gewone irritatie van de huid zal het eczeem zich niet verspreiden.’
Wanneer het verhaal van de patiënt doet vermoeden dat het om een contactallergie gaat, wordt de diagnose gesteld via een epicutane allergietest, ook wel lapjesproef genoemd. Bij deze test worden strips met gaatjes op de rug van de patiënt gekleefd waarin een concentratie van het vermoedelijke product wordt aangebracht om een reactie uit te lokken. Na respectievelijk twee en vier dagen kan men het resultaat op de huid aflezen.

Het UZA onderscheidt zich als referentiecentrum voor het testen van deze allergieën. ‘Er is een standaardhitparade van producten die tot contactallergieën kunnen leiden’, aldus Lambert. ‘Die hitparade wordt regelmatig aangepast en de 30 belangrijkste allergenen nemen we op in de standaardreeks voor allergietesten. Het UZA hanteert behalve die standaardreeks ook meer specifieke reeksen, bijvoorbeeld een cosmeticareeks of een reeks voor bakkers, kappers of andere risicoberoepen. In sommige gevallen moeten nog meer verfijnde technieken gebruikt worden om de allergie te kunnen aantonen. Verfijning van de test is één zaak, de kunst van het aflezen een andere. Een geoefend oog zal het onderscheid kunnen maken tussen een allergische reactie en een gewone irritatie van de huid.’

Niet zomaar een zonnebrand
Zonne-allergie is een niet-medische term die naar heel wat aandoeningen kan verwijzen. Het kan gaan om netelkoorts als allergische reactie op de zon. Net zoals iedereen door contact met bepaalde producten huidirritatie zal ondervinden, kunnen ook sommige medicijnen of zalfjes in combinatie met zonneblootstelling een reactie uitlokken. In dat geval spreken we niet van een allergie maar van een fototoxische reactie die bij iedereen kan voorkomen. ‘Als dermatoloog denken wij bij zonne-allergie echter vooral aan polymorfe lichteruptie, afgekort PLE’, zegt Lambert. ‘In onze contreien heeft 10% in meer of mindere mate last van deze allergie. PLE uit zich in rode jeukende puntjes met of zonder blaasjes, een beetje te vergelijken met muggenbeten, meestal op de handruggen, de benen en het decolleté. De term ‘polymorf’ verwijst naar de verschillende uitingsvormen die voorkomen, bv. eczeem, stipjes of netelkoorts. Bij één en dezelfde persoon zal de uitingsvorm wel altijd dezelfde zijn.’

Hoe PLE precies veroorzaakt wordt, is nog niet helemaal achterhaald maar men neemt aan dat het om een immunologische reactie op zonneblootstelling gaat. PLE komt het vaakst voor bij jonge vrouwen. Typisch is dat de reactie pas één of twee dagen later zichtbaar wordt. Bij de minder uitgesproken vormen komt het alleen voor op die delen die niet vaak blootgesteld worden aan de zon, dus niet op het gezicht of de handen. Het is mogelijk dat de allergie alleen de kop opsteekt aan het begin van de zomer, of tijdens de vakantie in een zuiders land of tijdens de wintersport. Patiënten met een meer ernstige vorm kunnen echter last hebben bij de minste blootstelling aan de zon, van maart tot oktober.

‘De behandeling van PLE bestaat vooral uit preventie’, geeft Lambert aan. ‘Patiënten met een minder ernstige vorm kunnen al baat hebben bij een zonnebrandcrème met hoge zonnefilter en dan bedoel ik vooral de uva-filter. De factor op crèmes of olieën verwijst alleen naar de uvb-filter. Helaas is er nog geen uniformiteit in de aanduiding van uva-filters. Nochtans zijn het de uva-stralen die in de meeste gevallen verantwoordelijk zijn voor PLE. Het zijn namelijk stralen die dieper reiken dan uvb-stralen en ook door glas gaan. Bij de meer ernstige vormen van PLE beschermen de hoge zonnefilters niet voldoende en gaan we over tot een uv-therapie (PUVA of UVB). Specifiek bij een PUVA-therapie wordt een medicijn twee uren voor de blootstelling toegediend. De uv-therapie in het algemeen loopt over twee maanden waarbij we de patiënt gewoon maken aan uv-stralen. Bij een diagnose van PLE wordt de uv-therapie terugbetaald. Wanneer de patiënt op vakantie vertrekt en niet tijdig voorzorgen genomen heeft, kunnen we ook een eenmalige cortisonespuit toedienen maar dat zien we echt als noodoplossing.’